گروه خرید و نگهداری مرکز پژوهشهای غلات

بسم‌الله الرحمن الرحيم

گزارش بازنگری ويژگيهاي خريد گندم داخلي

و جدول پاكي براي اعمال در سال 91 ( پيشنهادي )

1-    هدف : ارتقاء كيفيت ويژگيهاي ظاهري گندم مورد خريد و جهت دهي عرضه گندم پاكتر

2-    دامنه كاربرد : خريد تضميني گندم­هاي توليد داخلي مورد عرضه در سال1391

3-    تعاريف و اصطلاحات :

3-1-  جدول پاكي : جدولي است داراي 7 سطر و 10 ستون كه جهت تعيين قيمت بهاي خريد تضميني گندم داخلي استفاده مي­شود، در اين جدول بر اساس افت مفيد و غير مفيد گندم تحويلي، قيمت پايه خريد گندم و ميزان تغييرات بهاي افت مفيد و غير مفيد (هر ساله اين ميزان و قيمت پايه قبل از شروع فصل خريد تعيين مي­گردد) قيمت نهايي مشخص مي­شود.

3-2-  افت: هر عاملي كه باعث كاهش مرغوبيت گندم گردد، افت ناميده مي­شود.

3-3-  افت مفيد ( عملكردي ) : اُفتی است که وجود آن در گندم باعث کاهش کیفیت آرد گندم می‌شود و شامل دانه هاي شكسته ناشي از بد كار كردن كمباين يا حاصل از عمليات خرمن كوبي  ودانه هاي چروكيده  و دانه هاي لاغر، بادزده كه از الك دوميليمتري (2*2) عبور نمايند. همچنين دانه هاي جوانه زده ودانه هاي تغيير رنگ يافته در جوانه دانه های سرمازده، نارس، حشره زده و دانه هاي ساير غلات ( غير از جو، چاودار و تريتيكاله )

يادآوري : در تعيين افت مفيد استاندارد از الك 20*2 استفاده مي­شود دانه­هاي سن زده، جو، چاودار، ترتيكاله و . . . نيز جزء افت مفيد محسوب مي­گردند.

3-4-  افت غير مفيد : اُفتی است که غیرقابل مصرف بوده و شامل مواد خارجی، ناخالصی ها، بذور هرز، كاه وكزل، دانه­هاي غير غلات، بذر علف های هرز (سمی و غیرسمی)، دانه های سیاهک‌زده، ناخنک (ارگوت)، آفت‌زدگی (به جز حشره‌زدگی)، لاشه آفات انباري ، مواد خارجي نظير سنگ، شن، خاك، فضله،  خاشاك، كلش و . . . مي­باشد.

سن زدگي : دانه های گندمی هستند که توسط نیش حشره سن مورد حمله قرار گرفته و آثار ظاهری آن وجود نقطه سیاهرنگ روی دانه با هاله روشن که می‌تواند با چروکیدگی دانه نیز همراه باشد. تنها وجود يك جاي نيش بر روي دانه گندم كافي است تا گندم سن زده تلقي شود ضمنا امكان دارد جاي نيش ديده نشود لكن اثرات سن زدگي بر بافت گندم مشخص باشد.

4-   روش طراحي جدول پاكي سال 91 :

4-1- فروض :

4-1-1- دامنه افت مفيد همانند روال عملكردي سالهاي قبل حداكثر 10%

4-1-2- دامنه افت غير مفيد همانند روال عملكردي سالهاي قبل حداكثر 7%

4-1-3- قيمت­گذاري خريد تضميني همانند روال عملكردي سالهاي تجربه شده بر مبناي ويژگيهاي ظاهري كيفي گندم ( افت مفيد و غير مفيد)

4-1-4- تعيين قيمت پايه بر اساس افت مفيد 2% و افت غير مفيد 1%

4-1-5- قيمت متوسط هر كيلوگرم افت مفيد 2800 ريال

4-1-6- متوسط سرجمع هزينه­هاي عملياتي از جمله خريد، نگهداري، حمل و فروش هر كيلوگرم 500 ريال

4-1-7- عدم رعايت ضوابط استاندارد شماره 104 موضوع استفاده از الك 20*2 در تعيين افت و استفاده از الك 2*2 همانند روال عملكردي سالهاي قبل، لازم به ذكراست درصورت استفاده از الك استاندارد تعيين افت، افت مفيد به حدود 3 برابر افزايش مي­يابد لذا به منظور سهولت در عمليات خريد و حمايت از كشاورزان، الك تعيين افت كماكان الك 2*2 ميلي‌متري پيشنهاد تا در سال زراعي آينده با آمادگي بيشتر تغيير الك افت به مرحله اجرا گذارده شود.

4-1-8- تحويل­گيري گندم حداكثر تا 2% سن­زدگي و عدم خريد گندم با سن­زدگي بيشتر

در سال 1390 حدود 1450 هزارتن گندم تحويلي به سيلوها و انبارهاي شركت بازرگاني دولتي و يا مباشرين آن (حدود 27% ) داراي سن زدگي بين 5/0 تا 10 درصد بوده كه حدود  255 هزار تن از اين مقدار داراي سن زدگي بيشتر از 2% بوده است. با توجه به اين آمار و با استناد به‍ استاندارد ملي وي‍ژگيهاي گندم شماره 104 كه حد سن­زدگي آن 2% مجاز اعلام نموده، پيشنهاد مي­گردد گندمهاي تا حداكثر 2% سن­زدگي تحويل و از دريافت گندمهاي با سن زدگي بالاتر از آن خودداري گردد.

همچنين با توجه به استدلال وزارت جهاد كشاورزي مبني بر اينكه آستانه تحمل سن زدگي 2% بوده و سم پاشي و ضدعفوني مزارع با سن‌زدگي كمتر از 2% توجيه اقتصادي ندارد و موجب آلودگي محيط زيست و آبهاي زيرزميني مي­گردد، در عين حال بر اساس استاندارد دانه­هاي سن­زده جزء دانه هاي حشره زده ودر نتيجه افت مفيد محسوب مي شود و قاعدتا مي­بايست تا 2% نيز بر اساس افت مفيد از قيمت كسر گردد با اين حال تصميم­گيري نهايي در اين خصوص منوط به نظر هيات مديره محترم شركت بازرگاني دولتي مي­باشد.

4-2- ويژگيهاي كيفي پيشنهادي خريد گندم هاي داخلي براي سال1391

4-2-1 - حداكثر افت مفيد 10 %

4-2-2- حداكثر افت غير مفيد 7%

4-2-3- حداكثر دانه‌هاي سن زده 2%

4-2-4- حداكثر دانه هاي سياهك زده وتخم علف سر شكافته چهار در هزار وزني

4-2-5- حداكثر جو وچاودار و ترتيكاله مخلوط با گندم به تنهايي  يا روي هم  5% و خارج از افت محاسبه و دانه­هاي ساير غلات به عنوان افت مفيد لحاظ گردد.

ياد آوري : بر اساس ضوابط استاندارد، ساير غلات اعم از جو، چاودار ، تريتيكاله و . . . جزء افت مفيد محسوب مي­شود ليكن در خريد گندم داخلي به منظور حمايت از گندمكاران جو، چاودار و تريتيكاله به تنهايي يا رويهم حداكثر تا 5% و خارج از افت منظور مي­شود.

4-2-6- حداكثر رطوبت 12% (حداكثر رطوبت در استانهاي  گيلان ،مازندران٬گلستان و مناطقي از استانهاي اردبيل و سمنان بدليل شرايط خاص آب وهوائي 14% )

4-2-7- گندم باید عاری از هر نوع آفت زنده باشد.

4-2-8- گندم هاي داراي دانه هاي كپك زده و فاسد و قارچي وآفات انباري باشند قابل تحويل نمي باشد.

4-3- روش محاسبه جدول پاكي

الف- محاسبه اختلاف بهاي ناشي از افت مفيد: با فرض قيمت خريد تضميني به مبلغ w ريال بابت هر كيلوگرم گندم، بهاي فروش هركيلوگرم افت مفيد حدود 70% قيمت گندم يعني 2800 ريال تعيين كه اختلافشان 1200ريال خواهدگرديد، كه با كسر و يا افزايش 12 ريال از بهاي گندم تحويلي به ازاي هر درصد تغيير افت مفيد و احتساب ساير هزينه­ها ( جابجايي، نگهداري و . . . ) به ميزان 5 ريال در مجموع به ازاي هر درصد تغيير افت مفيد در جدول پاكي خريد گندم مبلغ 17 ريال از قيمت گندم خريداري شده كسر و يا اضافه مي­گردد.

ب- محاسبه اختلاف بهاي ناشي از افت غيرمفيد: با فرض قيمت خريد تضميني به مبلغ w ريال بابت هر كيلوگرم گندم و با توجه به اينكه افت غير مفيد بي ارزش تلقي مي­گردد، كسر و يا افزايش مبلغ40 ريال از بهاي گندم تحويلي براي هر درصد تغيير در افت غير مفيد محاسبه كه با لحاظ نمودن هزينه­هاي تبعي به ميزان 5 ريال و ساير هزينه­ها به ميزان 5 ريال (حمل ، امحاء و . . . ) در مجموع به ازاي هر درصد تغيير افت غير مفيد در جدول پاكي خريد گندم مبلغ 50 ريال از قيمت گندم خريداري شده كسر و يا اضافه مي­گردد.

  =w-436                                                                 

ج- مثال : براي توضيح بيشتر، چنانچه قيمت پايه هر كيلوگرم گندم معمولي 4000 ريال و براي گندم دوروم 4200 ريال با افت مبناي 1و2 ( 1% افت غير مفيد و 2% افت مفيد ) براي سال آينده فرض شود جدول پاكي تنظيمي به شرح پيوست خواهد بود.

تهیه وتنظیم: گروه ذخیره سازی مرکز  پژوهشهای غلات