گروه خرید و نگهداری مرکز پژوهشهای غلات

ارائه مطالب علمی و کاربردی در مورد نگهداری،ضدعفونی و ذخیره سازی گندم و مطالب مرتبط با غلات

بسم‌الله الرحمن الرحيم

فهرست مطالب

مقدمه

محلهای ذخیره سازی گندم

1- سيلوها

الف- سيلوی بتوني

ب- سيلوي فلزي

2- انبارهاي ذخيره‌سازي گندم

الف - انبار ساده

ب- انبار مکانیزه

ج - انبار روباز

نگهداری گندم در کیسه‌های پلی‌اتیلن

مكان يابي و تعیین سیستم ذخیره سازی

طراحی تاسیسات و تجهیزات  مناسب درانبار غلات

تقسيم بندي تهدیدات اصلی ذخیره سازی گندم

رطوبت

راههاي پيشگيري و كاهش اثرات نامطلوب رطوبت

دما

راههای كنترل دما

آفات انباری

پارامترهای مهم در حفظ کیفیت غلات ذخیره شده

 مقدمه

هر چند نوع واریته گندم و مشخصات ذاتی آن مولفه­­­ای مهم و اساسی در کیفیت گندم محسوب میشود، ،از آنجائیکه دانه گندم زنده است و طی مدت نگهداری تنفس می­کند، مجموعه واکنش­های آنزیمی طی فرآیند تنفس که منجر به تجزیه نشاسته، گلوکز، پروتئین و چربی دانه گندم می­شود، بر کیفیت آن تأثیر گذاشته و از سوی دیگر بسیاری از عوامل به خصوص حشرات، کپک­ها و رطوبت قابلیت داوم و کیفیت گندم را طی مدت نگهـداری مورد تهـدید قرار می­دهند. لذا ذخیره­سـازی موثر و استاندارد، مولفه­ای جدی و مهم در حفظ کیفیت گندم قلمداد می­گردد.

ذخیره­سـازی گندم از فصل برداشت برای فصلهای دیگر از دوران نئولیتیک با گندم‌های اهدایی مردم به معابد آغاز گشت این کار اولین بار در بین­النهرین با روشهای ساده و ابتدائی متداول شد و به مرور زمان تکامل یافت. ذخیره­سـازی از گذشته به منظور استفاده غلات در فصل نا­مناسب يا قحطي و جنگ انجام گرديده است. ميزان خسارت در زمان نگهداري در طول سال بيانگر اهميت شناسايي محلهاي مناسب ذخيره سازي، شرايط بهينه نگهداري و راههاي مبارزه با تهديدات  ذخیره­سـازی مي­باشد. نگهداري گندم از سه جنبه حائز اهمیت مي­باشد:

الف- جنبه اقتصادي: به دليل از بين­رفتن و كاهش وزن ناشي از فعاليت آفات انباري و فساد و كپك­زدگي حاصل از رطوبت و دماي بالا.

ب- جنبه کیفی: کاهش خاصيت آسياباني و نانوایی.

ج- جنبه بهداشتي: باقي­ماندن فضولات حشرات، جوندگان و همچنين لاشه آن­ها بر روي ماده­غذايي كه مي­تواند باعث انتقال بيماري­هاي مختلف گردد.

ذخیره­سازی  یعنی نگهداری کالا با اصول و سیستم تعیین شده، ضمن حفظ خواص اصلی  کالاو جلوگیری از تغییر آن،  به بیانی دیگر، ذخیره­سـازی گندم باید به شکلی انجام گیرد که ویژگی­های مطـلوب دانه حفظ شود. بدین منظور گندم باید در امــاکن و شرايط مناسب نگهداری شود. این مجموعه ضمن معرفی انواع سیستمهای ذخیره­سـازی نگاهی اجمالی  به تهدیدات و عوامل تاثیرگذار بر عملیات ذخیره سازی دارد.

محلهای ذخیره­ سازی گندم

محلهاي ذخيره­سازي گندم عموماً به دو دسته سيلو و انبار تقسيم مي‌شوند، تفاوت اصلي سيلو با انبار تجهیز سـيلوها به مواردی چون تجهيزات توزين، تخليه و بارگیری، بوجاري، خشك کردن و هوادهي، كنترل دما و رطوبت، جمع‌آوري گرد و غبار و آفت­زدايي، میباشد.

1- سيلوها

   تاريخچه سيلو به انقلاب صنعتي اروپا بر مي‌گردد. در سال 1819 اولين سيلوی جهان توسط مهندسان فرانسوي با استفاده از آجر و ساير مصالح بنایي ساخته شد. قبل از آن از انبارهاي ساده براي ذخيره مواد­ غذائي استفاده مي­شد. اولین سیلو در ایران در سال 1318 و در تهران ساخته شد.

سيلو مي­تواند در حجم­هاي مختلف و از مصالح گوناگون ساخته شود و از چند كندو تشكيل مي‌گردد. كندو ها به صورت مخازن استوانه­اي يا چند ضلعي ساخته میشوند. در حال حاضر سيلوها شامل انواع سیلوهای بتوني و فلزي میشوند.

الف- سيلوی بتوني

يكي از مطمئن­ترين روش­هاي نگهداري غلات استفاده از سيلوهاي بتوني است و از چند كندو تشكيل شده­ است. هر كندو داراي دريچه‌اي در سقف بوده و كف كندو مسطح يا قيفي شكل است. گنجايش هر كندو معمولا 500 تا 5000 تن، ارتفاع آن 20 تا 60 متر و قطر آن 5 تا 12 متر است. جنس اين سيلوها بتون مسلح بوده و نياز به سرمايه‌گذاري زياد دارد. در سيلوها عمل پر و تخليه كردن، به طور مكانيزه انجام مي‌شود.

مزاياي سيلوی بتوني:

-      امکان نگهداري  و ذخیره بلند مدت گندم،

-      سازگاری با تمامی اقلیمهای کشور شامل گرمسیر,سردسیر,مرطوب و بادخیز،

-      مقاومت در برابر سيل، زلزله و طوفان،

-      عدم تبادل دما با محیط و جلوگیری از تعریق به دلیل ضخامت  وعایق بودن بتون،

-      مقاومت در برابر خوردگي در اثرتماس طولانی مدت با رطوبت و گازهای ضدعفونی،

-      دوام و مقاومت بتون در برابر سایش حاصل از حرکت گندم،

-      سرعت عملیات تخليه و بارگيري با استفاده از نيروي ثقل،

-   جدابودن كندوها،که علاوه بر رعايت مسائل بهداشتي و حفظ گندم در مقابل آفات انباری، امكان ذخيره­سازي گندمهاي مختلف وتفکیک آنها را در كندوهاي متفاوت و همچنین امكان تخليه گندمها با اولويت ورود را فراهم می نماید.

-      امكان اختلاط گندم‌هاي متنوع در هنگام تخليه،

-      امكان كنترل درجه حرارت و رطوبت از طريق هوادهي و دوران،

-      طول عمر مفيد بالا (حدود 60 سال) و ظرفيت بالاي ذخيره­سازي،

-      صرفه جویی درسطح اشغال وفضای زیر پوشش سیلوها با توجه به ارتفاع بسیار بلند(تا 60 متر) و استفاده بهينه از فضاي بين كندوها،

-      با توجه به بتوني بودن سازه، محدوديتي از لحاظ بارهاي فوقاني ناشي از نصب ماشين‌آلات وجود ندارد،

-      قابلیت استفاده براي محصولات مختلف.

معايب سيلوي بتوني

-      هزينه­هاي بالاي ساخت و طراحي،

-      هزينه بالاي تعمیر ونگهداري،

-      زمان‌بري ساخت و بهره‌برداري پروژه،

-      خطرات نشت گاز حین عملیات ضدعفونی،

ب- سيلوي فلزي

جنس اين سيلو از فولاد يا آلياژهاي آلومينيوم بوده و از چندين كندو مجاور هم تشكيل شده­ است. ارتفاع كندوهاي فلزي عموماً كمتر از 20 متر و قطر آنها 10 تا 12 متر مي­باشد.

مزاياي سيلوي فلزي

-      هزينه­هاي ساخت كمتر و سرعت ساخت بيشتر نسبت به سيلوهای بتوني،

-      سبكي وزن، امكان دمونتاژ و جابجائي سيلوهای فلزی،

-   جدابودن كندوها،که ضمن رعايت مسائل بهداشتي و حفظ گندم در مقابل آفات انباری، امكان ذخيره­سازي گندمهاي مختلف وتفکیک آنها را فراهم می نماید،

-      امكان اختلاط گندم‌هاي متنوع در هنگام تخليه،

-      امكان كنترل درجه حرارت و رطوبت از طريق دوران،

-      امكان تعبيه سيستم‌هاي تهويه وهوادهی از زیر کندوها،

-      سهولت تميزنمودن ديواره‌هاي سيلو،

-      جايگزيني آسان قطعات،

-      طول عمر نسبتا بالا (حدود 40 سال).

معايب سيلوي فلزي

-   تبادل حرارتي زیاد با محیط (هنگامي كه رطوبت غله بالا باشد به دليل بالاتر بودن هدايت حرارتي استيل، باعث تبادل حرارت بين بیرون و داخل توده غله مي­شود. اين حالت باعث كندانسه­ شدن رطوبت در سطح دانه شده كه از پيامدهاي آن رشد كپكها  و همچنين پديده خود­گرمائي مرطوب خواهد شد)،

-      ضعف در برابر حريق،

-      مقاومت كمتر نسبت به سايش  و خوردگی در مقايسه با سيلوهاي بتوني،

-      خطرات نشت گازحین عملیات ضدعفونی.

2- انبارهاي ذخيره‌سازي گندم

ازانواع انبارهای ذخيره‌سازي گندم می توان به انبارهای ساده، مكانيزه، نيمه­مكانيزه و روباز اشاره نمود. مشخصات عمومي کلیه انبارها ی ذخیره گندم به شرح زیر است.

-      كف انبار بتون يا سنگ­فرش است،

-      شيب و كف محوطه طوري ساخته میشود كه آب زير كالا جمع نشود.

-      انبار كالا در نقاطي احداث میشود كه درخطر سيل، جذر و مد دريا و يا كانون­هاي خطر حريق،  نباشد.

-   فاصله بين ساختمان انبارهاي محصور و مسقف با ديوارهاي مجاور از هر چهار طرف از 6 متر كم­تر نیست و اين فاصله از هر نوع كالا خالي است،  به نحوي­كه خودروهاي آتش­نشاني می توانند انبار را به راحتي دور بزنند.

-   موقعيت ساختمانهاي انبار اعم از روباز و سر­پوشيده به گونه‌اي است که وسائل نقليه موتوري و غير­موتوري بدون برخورد با مانع تا جلوي درب انبار پيش بروند.

الف - انبار ساده

اين انبارها فاقد هرگونه امكانات تخليه و بارگيري مي‌باشند. سقف اين انبارها معمولاً از فلز، ايرانيت یاآسفالت پوشيده شده و سطح انبار يك متر بالاتر از سطح زمين قرار مي گيرد. کف انبار نیز از سیمان و مصالح غیر­قابل نفوذ وکمی شیب­دار ساخته میشود.استفاده از اين انبارها از سال 1347 به طور گسترده در سطح كشور مورد توجه قرار گرفته است.

مزایای انبار ساده

- هزینه پایین ساخت ،

-      امکان نگهداری انواع کالا و قابل استفاده براي محصولات مختلف.

معایب انبار ساده

-  نبود تجهیزات تخلیه و بارگیری که منجربه آسیب دیدگی و افت کمی و کیفی محصول میگردد،

-      عدم امكان كنترل درجه حرارت و رطوبت گندم از طريق هوادهي و دوران،

-  عدم امکان  تفکیک انواع گندم و عدم امکان ختلاط آن،

-      محدودیت و سختی اجرای عمیات ضدعفونی،

-      کاهش ظرفیت ذخیره سازی در موارد بالا بودن رطوبت گندم به دلیل لزوم کاهش ارتفاع دپوی گندم مرطوب.

به طورکلی  با وجود محدودیتها و معایب انبارهای ساده ، میتوان جهت نگهداری و ذخیره سازی میان مدت تا بلند مدت گندم از یک انبار ساده استاندارد و غيرقابل نفوذ به رطوبت، آب، دما، حشرات، جوندگان و نور خورشید استفاده نمود.

در صورتیکه که مصالح ساختمانی  به کارگرفته شده در انبار ساده موادی از قبیل آجر یا خشت باشد دیواره­ها و کف بوسیله لایه­های ضد رطوبت عایق­کاری میشود.

برای ثابت نگهداشتن دمای انبار و ماده غذائی ذخیره شده، انبار در مقابل دما ایزوله میگردد ، در صورت استفاده از شیشه در ساختمان انبار جهت کنترل دما، ترجیحا از شیشه دو جداره و به منظورممانعت از جذب و نفوذ گرما، استفاده از رنگ روشن، توصیه شده است.

برای جلوگیری از نفوذ موش و حشرات،اطراف انبار تا عمق مناسبی از سیمان و مصالح غیر قابل نفوذ پوشانده میشود و انبار مجهز به در و پنجره، و پنجره‌ها مجهز به توري سيمي میگردد.

درانبارهای ساده بايستي از نفوذ اشعه مستقیم خورشید نیز جلوگیری نمود،  بنابراین پنجره‌ها و دریچه‌های تهویه بايستي مجهز به سايه‌بان باشند. استفاده از لامپ‌های معمولی و انواع چراغ  نیز مناسب نمیباشد،  زیرا نور ضمن جلب حشرات،  با ایجاد گرما باعث افزایش دمای انبار می‌گردد.

برای کنترل هوای انبار لازم است عمل تهویه به خوبی انجام گیرد. بنابراین انبار بايستي مجهز به هواكش باشد. به طورکلی عمل تهویه درانبارهای ساده به دو صورت طبیعی و مصنوعی امکان‌پذیر است.

 تهویه طبیعی،در نقاطی که هنگام شب دما پایین و خشک می‌باشد امکان پذیر است. بدین ترتیب هنگام شب درب‌ها و پنجره‌های مجهز به توری سیمی را باز می‌کنند تا هوای انبار خارج شده و به جای آن هوای تازه وارد گردد.

تهویه مصنوعی،در مناطق مرطوب  و یا مناطقی که دمای شب و روز آن اختلاف چندانی ندارد انجام میشود و پس از آنکه هوای خارج با تدابیر مخصوص و استفاده از دستگاههای مناسب خشک و سرد شد، جایگزین هوای داخل انبار میگردد.

ب- انبار مکانیزه

انبـارهاي مكانيزه به دو دسـته نيمه­مكانيـزه و تمام مكانيزه تقسيم بندي مي شوند. انبارهای تمام مکانیزه مجهز به سیستمهای ثبت حرارت و رطوبت نسبی وامکانات بارگیری و تخلیه اتوماتیک هستند. بعلاوه این انبارها دارای سيسـتمهاي هوادهي بوده و مي توان آن ها را به راحتي ضدعفوني نمـود. در انبارهای نیمه‌مکانیزه  عمل تخلیه بوسیله لودر و جک‌های مخصوص تخلیه انجام می‌شود.

انبارهاي مكانيزه از بخش هاي مختلف ذیل تشكيل شده است:

- تقسيم كننده

- جمع كننده غلات

- شيار حمل كننده مخصوص

- كف كاذب

- قسمت هوادهي

- قسمت خروجي هوا يا تخليه كننده هوا

- حفاظ فلزي

- حفره يا قسمت پر كننده

- محل خروج يا تخليه غله

مزایای انبارمکانیزه

-  مجهزبودن به سیستم تخلیه و بارگیری،

- امکان هوادهی و کنترل درجه حرارت،

- سهولت عملیات ضد عفونی،

 - ظرفیت بالا

معایب انبارمکانیزه

-  عدم امکان تفکیک انواع گندم و اختلاط آن

ج - انبار روباز

انبارهای روباز روشی مرقون به صرفه جهت ذخیره کوتاه مدت غلات است که در ایران برای نخستین بار و در سال 1370 درمحوطه سيلوي كرج اجرا گردید.

 این انبارها در مناطق خشک و برای نگهداری موقت غلاتی که رطوبت پایینی دارند، کاربرد دارند. هر چه رطوبت محموله پایین‌تر باشد مدت زمان نگهداری بیشتر خواهد بود و در صورت افزایش دما و رطوبت عمر ذخیره سازی کاهش خواهد یافت . ساخت انبار روباز با عملیات تسطیح زمین و زیرسازی محوطه با شیب و زهکشی مناسب و غیر قابل نفوذ نمودن کف انبارآغاز می‌شود. سپس با استفاده از بلوکهای بتونی یا دیواره های گالوانیزه به طول 3 متر و ارتفاع 80 تا 90 سانتی‌متر اطراف انبارمحدود میشود. گندم دراین نوع انبارها بر روي زمين تا ارتفاع حدود 7 متر ريخته مي شود و روی آن با پوشش‌های مخصوص پلی‌اتیلنی غیر قابل نفوذ و ‌پوشانده میشود.

مزایای انبارروباز

- سهولت و سرعت احداث و امکان بهره برداری سریع در مواقع اضطراری،

-  هزینه پایین سرمایه گذاری اولیه جهت احداث و راه اندازی.

معایب انبار روباز

-  محدودیت مدت زمان نگهداری گندم،

- محدودیت محل احداث به لحاظ جغرافیایی و آب و هوایی،

- امکان آسیب دیدگی و افت کمی و کیفی محصول حین عملیات تخلیه و بارگیری،

- محدودیتها و مشکلات عملیات چادرکشی،

- عدم امکان هوادهی،

- عدم امکان اختلاط گندم.

لازم به ذکر است انبارهای روباز جدید و پیشرفته مجهز به امکانات هوادهی ،تجهیزات تخلیه و بارگیری و تجهیزات ثبت دما و رطوبت بوده و امکان ذخیره سازی غلات در شرایطی کاملا سیل را فراهم مینماینداین نوع انبارها امروزه در کشور استرالیا استفاده میگرددو نتایج مثبتی در ذخیره کوتاه مدت تا میان مدت گندم داشته است.

نگهداری گندم در کیسه‌های پلی‌اتیلن

این روش در برخی کشورها به طور محدود استفاده می­­شود. ضخامت دیواره کیسه­ها حدود 5/2 میلی­متر و گنجایش آن تا چندین تن می‌باشد. غله دارای رطوبت پایین، درون کیسه ریخته شده و هوای آن توسط دستگاه مخصوص خارج و سپس درب آن مسدود و غیر قابل نفوذ می­گردد. یکی از نکات قابل توجه در خصوص این نوع نگهداری این است که با توجه به غیر ­قابل­ نفوذ بودن کیسه­ها در مواقع اضطراری می­توان آن­ها را در محل­های خاص حتی در کنار اسکله و در آب نگهداری نمود.

مكان يابي و تعیین سیستم ذخیره سازی

مکان یابی بر اساس اطلاعات بازرگاني و با در نظر گرفتن  بهترین شرايط جهت حفظ كيفيت كالا انجام مي گيرد. عوامل مهم در ارائه مدل مكان يابي به شرح زیر است:

-  برآورد عرضه داخلي گندم منطقه، شامل سطح زير كشت ، ميزان توليد و ميزان عملكرد توليد،

- برآورد تقاضاي گندم، شامل ميزان مصرف سرانه و جمعيت منطقه،

- ميزان واردات گندم خارجي و‌موقعیت بنادر ورودي،

- پراکندگی تأسيسات ذخيره سازي گندم در منطقه شامل نوع و ظرفيت هاي آنها،

- پراکندگی كارخانجات آرد و ظرفيتهاي آن،

- فواصل زميني و بر آورد هزينه هاي حمل و نقل گندم.

پس از مکان یابی نوع سیستم ذخیره سازی و ظرفيت مورد نيـــاز بر اساس نکات زیر تعیین و انتخاب میگردد:

- مدت زمان نگهداري شامل ذخیره كوتاه مدت ، ميان مدت ،‌بلند مدت و ذخيره استراتژيك،

- مقايسه اقتصادي پروژه ها،

- شرايط آب و هوايي و ژئواكولوژيكي شامل  شرايط زمين ، سطح آبهای زير زميني ، رطوبت هوا و رطوبت گندم،

 - لحاظ نمودن زمان خواب گندمهاي تازه برداشت شده(‌60 – 45 روز )  در تعیین ظرفیت ذخیره سازی.

طراحی تاسیسات و تجهیزات  مناسب درانبار غلات

امروزه تجهیزات و امکاناتی که در سیستمهای ذخیره سازی اهم از انبار یا سیلو پیش بینی و طراحی میگردد، میبایست موارد زیر را دربرگیرد:

- تجهيزات مناسب تخليه و بارگيري که ضمن حفظ و نگهداري کمی غله وجلوگیری از ريزش يا صدمه دانه‌ها ،از سرعت مناسبی برخوردار باشد،

-  تجهیزات تهويه و هوادهی،

- امكانات بازرسي و نمونه برداری جهت كنترل كيفي غله،

- وجود شرايط و امکانات لازم جهت پیشگیری يا كنترل آلودگي حشرات، شامل تعبيه دستگاهها يا سيستمهائي جهت  تمیز نمودن ماشين آلات، سيلوها و انبارها، امکان بازرسی و ثبت آلودگی و غير قابل نفوذ و سیل کردن[2] انبارجهت اجرای عملیات ضدعفونی.

تقسيم بندي تهدیدات اصلی ذخیره سازی گندم

 رطوبت، دما و آفات ­انباري از بزرگترين مشكلات و چالش­ها در ذخيره­سازي بلندمدت گندم هستند­. با نگهداري و حفظ غلات از این تهدیدات مي­توان آن را براي مدت طولاني‌ و با كيفيت مناسب ذخيره نمود.

 از میان این تهدیدات، رطوبت نسبی هوا، دمای هوا و رطوبت موجود در دانه  مهمترین عوامل موثر در فساد گندم هستند و با کنترل این عوامل سایر عوامل مانند آفات انباری و میکروارگانیسم­ها قادر به فعالیت چشم­گیر و موثر نیستند. نمودار درج شده، نشان دهنده زمان مناسب ذخيره­سازي براي غلات مختلف با توجه به ميزان رطوبت و دما است.

رطوبت

یکی از عوامل مهم و موثر فساد دانه­، رطوبت (رطوبت­نسبی هوا و رطوبت دانه) می­باشد، به طور کلی رطوبت باعث تشدید واكنش­هاي شيميائي و بيوشيميائي مي­گردد. واكنش­هاي شيميائي در دانه گندم شامل افزايش فعاليتهای آنزيمي زيان­آور­، افزايش شدت تنفس­، افزايش فعاليت آبي­ که منجر به افزايش دماي توده غلات و در نهايت فساد آن میشوند. واكنش­هاي بيو­شيميائي  نیز باعث رشد قارچ­هاي كپكي، توليد سموم قارچي و رشد حشرات وكنه‌ها خواهد شد. هرگاه رطوبت دانه از 15 درصد به 17 درصد افزايش يابد (در دماي ثابت 18 درجه سانتي­گراد) شدت تنفس 8/8  برابر افزايش مي­يابد. اگر درجه حرارت از­ 20 به 30 درجه سانتيگراد برسد (در رطوبت ثابت) شدت تنفس 8/2 برابر افزايش مي­يابد. بنابراين عامل رطوبت نسبت به دما، در شدت تنفس موثرتر است. اگر رطوبت غله 22 درصد وحرارت انبار 20 درجه سانتيگراد باشد بر اثر تنفس بعد از 15 روز حرارت غله 2/7 درجه سانتيگراد افزايش مي‌يابد.

واكنش­هاي شیمیایی دانه غلات طي نگهداري و ذخيره­سازي

1-    تحت تاثیر آنزيم آميلاز:                                              مالتوز + دكسترين →  نشاسته

2- تحت تاثیر آنزيم مالتاز:                              (منبع غذائي جهت جوانه زدن) گلوكز →  مالتوز

2-    تحت تاثیر آنزيم پروتئيناز :                                              اسيدهاي آمينه  →   پروتئين

3-    تحت تاثیر آنزيم ليپاز:                                        اسيدهاي­چرب + گليسيرين  →   چربي

5- تحت تاثیر آنزيم اكسيداز:                                   گرما +دي­اكسيد­كربن + آب  →  گلوكز

  ميزان رطوبت غلات در هنگام ذخيره­سازي

به طورکلی حداکثر رطوبت 12 درصد دانه ، درصد رطوبت­ نسبي هوا 65% و حرارت 20 درجه سانتيگراد شرايط بهينه نگهداري دراز مدت غلات است. درصد رطوبت دانه و درصد رطوبت­ نسبي هوا جهت شروع مرحله بحراني نگهداري غلات، به ترتیب 15 درصد و 75 درصد مي‌باشد.

چنانچه غلات با رطوبت 13% يا بيشتر، براي مدت طولاني نگهداري  و ذخیره شوند­، احتمال دارد كه در اثر فعاليت كپك­ها آسيب ببيند­، با اين وجود وقتي كه غلات با رطوبت بالا تا دماي 10 درجه سانتيگراد يا كمتر خنك شوند مي­تواند ماه­ها بدون اينكه كپك­زده و آسيب ببيند­، ذخيره شوند­. در صورتي­كه سيستم ذخيره­سازي فاقد امكانات هوادهي باشد و رطوبت گندم  12%  یا بیشتر باشد، بهتر است گندم بيش از 6 ماه نگهداري نشود­.

راههاي پيشگيري و كاهش اثرات نا­مطلوب رطوبت

خشك كردن­

جهت ذخيره­سازي طولاني مدت غلاتي كه رطوبت بالاتر از 14 درصد دارند از خشك كردن با هوای گرم یا رادیاتورهای مخصوص استفاده مي­شود. هدف اصلي خشك كردن كاهش رطوبت است و بعضاً باعث افزايش دما نيز مي­شود كه بايد قبل از ذخيره شدن دوران داده شده و دما كاهش يابد­.

هنگام خشک­کردن باید توجه داشت که دمای عملیات از حد معینی تجاوز نکند، در غیر این­صورت به خواص گلوتن و آنزیم­های طبیعی دانه آسیب خواهد رسید. دمای مناسب خشک کردن بستگی به میزان رطوبت دارد،اگر رطوبت گندم 17درصد باشد دما حدود 55 درجه سانتی­گراد و اگر رطوبت کمتر باشد می‌توان دما را به حدود 60 درجه سانتی­گراد رساند. در هر حال دمای خشک­کن نباید از 60 درجه سانتی­گراد بالاتر رود.

در بسیاری از نقاط کشورمان، در فصل برداشت گندم،  هوا گرم­ و خشک است بنابر این رطوبت، مساله چندانی را به وجود نمی­آورد ولی در مناطق مرطوب چنانچه رطوبت گندم برداشت شده بالا باشد قبل از انبار کردن،  عملیات خشک کردن گندم توصیه میشود.

 دستگاههاي خشك­كن در مناطق با رطوبت بالا مانند شمال كاربرد دارد اين دستگاه­ها در شرايط آب وهوائي اروپا تا 4 درصد و در شمال ايران تا 5/1 درصد مي‌تواند رطوبت را كاهش دهد. . هزینه تأمین انرژی در این روش بالا است، لذا این روش هنگامی توصیه­ می­شود که نیاز است غلات به مدت طولانی ذخیره شوند.

شایان ذکراست، گرمای تولید شده توسط یک خشک­کن می‌تواند باعث از بين رفتن حشرات نیز شود. چنانچه حشرات در معرض دمای 50 تا 55 درجه سانتی­گراد به مدت حدود 15 دقیقه قرار گیرند، در هر مرحله از سیکل زندگی از بین خواهند رفت. البته پس از انجام  این تیمار حرارتی، غلات باید بسرعت خنک شوند تا از حرارت دیدگی بیش از حد، فساد و احتمال آلودگی مجدد (بدلیل مناسب بودن دما برای رشد حشرات) اجتناب شود.

دما

دانه‌هاي غلات عايق هستند و دما را حفظ مي­كنند­. اگر غلات گرم در انباري­، ذخيره­سازي شده و بدون دوران باقي بمانند احتمال ايجاد جريان همرفت[3] وجود داشته در نتيجه در بخش­هايي از توده غله، نقاط گرم و در نقاطی، كندانسه شدن رطوبت رخ خواهد داد­.

هر چقدر كه اختلاف دماي بين دماي غله و دماي محيط بيشتر باشد­، جريان همرفتي، قوي‌تر­ خواهد بود و هر چقدر جريان همرفتي بيشتر شود­، تاثير آسيب گرما و كندانسه شدن رطوبت بر غلات افزايش مي­يابد. اين تاثير مخرب هنگامي كه غلات به صورت توده مخروطي روي هم ريخته شود، مشخص­تر و بيش­تر است. در صورتي­كه هواي محيط بيرون كندو سرد­، دماي غلات بالا و به شكل مخروطي ذخيره گردد­:

- جريان همرفتي منظم­تر است­.

- غلات موجود در سطح رويين و مقداري پايين­تر، داراي رطوبت بالايي هستند­.

- افزایش دما در قسمت میانی توده گندم.

جريان همرفت در كندوي حاوي غلات به صورت زير حركت مي­كند­:

ابتدا هواي سرد از سطح رويين غلات در امتداد ديواره داخلي كندو جريان مي­يابد­، جريان هواي سرد­، غلات گرم را احاطه مي­كند­.سپس در ته توده غلات­، هواي سرد توسط جريان گرم‌تر سطح بالا، به طرف مركز توده كشيده مي­شود­. هنگامیکه كه هواي سرد به طرف مركز توده كشيده مي‌شود­، گرم شده و به سمت سطح توده حركت مي­كند جايي كه غلات مرطوب قرار دارند­. هواي گرم همين كه به سطح توده غلات مي­رسد­، سرد و رطوبت آن كندانس مي­شود و اين روند ادامه مي­يابد .

به طور کلی بالا رفتن دما در انبارهای غیر فنی موجب افزایش دما در قسمت میانی توده گندم شده و به حدود 55 درجه سانتی­گراد و بالاتر هم می‌رسد و گاهی نفوذ گرمای خارج به داخل انبارها موجب تشدید آن شده و به دانه آسیب می‌رساند، این آسیب در مراحل اولیه موجب تشدید تنفس و در مراحل بعد موجب تشدید فعالیت‌های آنزیمی و فساد دانه می­­گردد،که از کیفیت آن برای تولید آرد می­کاهد­. افزایش دما در برخی انبارها و در بعضی از کشورهای گرمسیری گاهی تا حد آتش­سوزی در انبار بالا می­رود .

خود­گرمايي

اين فرايند كه به دلايل مختلف با افزايش شديد دماي غله در مدت كوتاهي طي ذخيره­سازي همراه است كه به دو نوع خود­گرمايي ­مرطوب و خود­گرمايي خشك تقسيم مي‌شود.

خود­گرمايي مرطوب وقتي كه رطوبت غله بالاتر از 17 درصد باشد و خود­گرمايي خشك در اثر فعاليت آفات انباري رخ مي­دهد. خود گرمايي نشانه آشكاري از فعاليت كپك و حشرات میباشد.

راههای كنترل دما

 بسياري از مشكلات مرتبط با ذخيره­سازي غلات مي­تواند با خنك­ نگه داشتن غلات برطرف و مديريت شود . حشرات، كنه­ها و قارچ­ها در هواي سرد غيرفعال هستند­. حشرات در دماهاي زير 15 درجه سانتیگراد به كندي فعاليت مي­كنند و زير 4 درجه سانتیگراد تقريباً فعاليت آنها متوقف مي­شود.

دماي كندوها  به وسیله حرارت­سنج­هاي كابلي كه داخل كندوها نصب شده ثبت میشود. در انبارها  نیز دما را با استفاده پروب­هاي ويژه­اي كه داراي حس­گرهاي الكتريكي هستند­، میتوان سنجید. در صورت عدم دسترسي به این تجهیزات،  با نمونه برداری از عمق توده غلات و اندازه گیری دمای آن به صورت دستی میتوان دما را ثبت نمود. روشهای کنترل دما وکاهش حرارت در سیستمهای ذخیره سازی شامل استفاده از فنهای تهویه و خنک کننده و عملیات دوران است.

1- تهويه و خنك كردن [4]                                               

مفهوم خنك كردن عبارت است از  تنظيم درجه حرارت بدون تغيير در حالت ماده و هوادهي فرآيندي است كه در آن دماي دانه كاهش داده مي‌شود تا مشكلات بالقوه ناشي از مهاجرت رطوبت، توليد ­مثل حشرات و رشد كپك­ها را به حداقل برساند­. هوادهي با كاهش دماي غلات و كاهش انتقال رطوبت به ديگر نقاط ذخيره غلات­، آن را بدون آسيب حفظ کرده و­ مي‌تواند از جريان همرفت و افزايش موضعي دما جلوگيري كند. انواع روشهای هوادهی در سیستمهای ذخیره سازی به شرح زیر است:

الف- استفاده از هواي اتمسفر

با تجهيز محل ذخيره­سازي به دستگاه توزيع هوا كه هوای خشک و خنک اتمسفر را به داخل دانه­ها مي­دمد مي­توان غلات را خنك كرد، شرايط لازم براي این نوع هوادهي به صورت زیر است:

- دمای هواي بيرون پايين­تر از حرارت غله باشد.

- رطوبت ­نسبي هوا متناسب باشد.

در كندوها معمولا سيستم هوادهي، شامل يك سطح سوراخ­دار در كف كندو و يك فن است،كه قادر به دميدن هوا با توان مناسب مي‌باشد­. این فنها مجهز به ترموستات بوده وزماني كه دماي هوا به زير مقدار تنظيم شده برسد، فن­ها را از كار مي­اندازد­.

چنانچه از لوله­هاي سوراخ­دار يا تونل­هاي هوا در كف كندو یا انبار استفاده شود، توزيع هوا بايد تا حد ممكن بطريق يكنواخت انجام گيرد­، براي اطمينان از حركت يكنواخت و يكسان هوا از بين دانه­ها، گندم ذخيره شده را تميز و بوجاري مینمایند.

هنگامي­كه هواي گرم و مرطوب با يك سطح سرد مثل فلز يا لایه خنک گندم برخورد نمايد، كندانسه شدن آب  یا پدیده تشکیل شبنم اتفاق مي‌افتد­. كندانسه شدن اغلب نتيجه حركت طبيعي هوا يا كاربرد نامناسب فن­ها مي‌باشد­. براي جلوگيري از اين مشكلات هنگامي فن را بكار می اندازندكه اختلاف دماي داخل و بيرون كمتر از 10 درجه سانتیگراد باشد­. دميدن هوا از پايين به سمت بالا در بين توده غله بهترين روش است­ وكندانسه شدن رطوبت،  با كاركرد بموقع فن­ها و تعبيه منافذي در سقف كه هواي گرم از آن خارج مي­شود قابل كنترل است. وجود تعداد زيادي دريچه­هاي سقفي براي خروج رطوبت و گرما امري ضروري است­. به ازاي هر cfm[5] 1000 هوا بايد 1/0 متر مربع منفذ (بصورت تهويه، درز و شكاف در سقف يا ديوار) وجود داشته باشد­.

معمولا هواي ابري زمان مناسبی براي فعال كردن فن‌هاي هوادهي است زيرا در این زمان، اختلاف كمتري بين كمترين دماي شب و بيشترين دماي روز وجود دارد­. وقتي هواي خنك از خلال دانه‌ها عبور مي‌كند، نهايتاً دماي دانه ها و هواي ورودي برابر خواهد شد­. اين حالت جبهه­اي را ايجاد كرده كه در جهت حركت جريان هوا پيش مي­رود­.

هنگامي­كه این جبهه شروع به حركت در ميان دانه­ها نمايند، سيستم هوادهي بايد به مدت كافي فعاليت نمايد تا كل محصول ذخيره شده را خنک كند، در غير اينصورت يك لايه مرطوب از دانه‌ها باقي خواهد ­ماند، كه زمينه رشد كپك­ها يا حشرات را فراهم مي­آورد. بطور نرمال پنج تا هفت روز طول مي­كشد تا يك سيكل هوادهي تكميل گردد. به هر حال طي يك سيكل هوادهي  هیچگاه فن­ها را بدليل وجود ابر يا بارش باران نبایدخاموش کرد.

حتي محصول خشك نيز بايد بصورت دوره­اي نمونه­برداري شود و در صورت مشاهده نقاط گرم در محصول، هوادهي صورت پذيرد­.

 به طور کلی براي ذخيره­سازي طولاني مدت، توصیه میشود اختلاف دماي دانه و دماي ميانگين بيرون، حدود 10 درجه سانتیگراد حفظ شود. دليل حفظ اختلاف دماي 10 درجه سانتیگراد بین دمای غله و دماي ميانگين بيرون، جلوگيري از انتقال ­رطوبت مي­باشد. اگر غله گرم در آب وهواي سرد ذخيره شود، رطوبت بطور طبيعي از ناحیه گرم به ناحيه سرد گندم منتقل مي‌شود و نتيجه آن جذب مجدد رطوبت و ضايعات دانه در بالا­ي انبار است.

  (تصوير انتقال رطوبت در غلات هوادهي­ نشده)

گندم در پاييز بايد حدود 5 تا 5/7 درجه سانتیگراد خنك شود و به دماي حدود 4 درجه سانتیگراد برسد و در طول زمستان نيز در همين دما نگهداري گردد­.

ازآنجاییکه دماي روزانه در آخر تابستان و اوايل پاييز معمولاً بيشتر از 15 درجه سانتیگراد است، ضروري است كه فن­ها در شب براي خنك كردن غله روشن باشند، در این فصل علی رغم رطوبت­نسبي بالا در شب ، بسيار بعيد است كه جذب مجدد رطوبت توسط دانه مشكل­ساز شود.

زمان لازم براي خنك‌كردن يك كندوي پر،  به ميزان هوايي كه به ازاي هر بوشل غله، بوسيله فن جريان مي‌يابد بستگي دارد. توصيه مي‌شود سرعت هوادهي براي انبار [6]cfm/bu  1/0 باشد. اگرسرعت تهويهcfm/bu   1/0 باشد، زمان لازم براي خنك كردن 150ساعت خواهد بود.

تنها راه براي مطمئن شدن از اينكه عملیات هوادهی  بطوركامل انجام شده، اين است كه دماي حقيقي هواي خارج شده از غله اندازه­گيري شود. اگرغله به اندازه كافي خنك نشده باشد، پس از آنكه دريك ناحيه خنك­سازي انجام گرفت  میبایست بطوركامل غله را در انبار دوران  داد و لازم است چرخه هوادهي را آن­قدر تكرار نمود تا هواي خروجي از كندو خنك‌تر شود. (تصوير : اندازه­گيري هواي خروجي)

گرم کردن و افزایش دمای غله درفصل بهار، موضوعی بحث برانگيز بوده و به كيفيت خنك كردن غله در طول زمستان و اينكه چه وقت انبار تخليه خواهد شد، بستگي دارد.

در غله­اي كه خنك­تر است احتمال دارد طی ذخيره­سازي يا حمل­ و نقل در آب­ و هواي گرم، رطوبت کندانسه شود. اگر غله در طول زمستان تا دماي 4- درجه سانتیگراد خنك شود و اين دما را تا تابستان حفظ كند، به منظور گرم كردن و افزایش دمای غله تا دماي10درجه سانتیگراد عمل تهويه انجام مي‌شود. اما اگر غله قبل از تابستان مصرف يا فروخته شود يا دماي آن پايين­تر از 4- درجه سانتیگراد نباشد­، تهويه جهت گرم كردن غله امري ضروري نمي‌باشد.

چنانچه استفاده از سموم تدخيني لازم باشد، دماي غله را در بهار افزايش میدهند، زیرا بسياري از سموم تدخيني در دماي زير 15 درجه سانتیگراد بي­اثر هستند­..

ب- استفاده از هواي سرد :

در اين روش بدون توجه به هواي اتمسفر و محدوديتهاي آن ، مي توان عمليات هوادهي را براي غلاتي كه در ارتفاع زياد ذخيره مي شوند، انجام داد . هرچند خنك كردن به اين روش طولاني بوده و هزينه بالايي دارد

در این روش درجه حرارت هواي ورودي بين 1- درجه تا 8  درجه بوده ومي تواند هواي توده غله را  10 درجه سانتيگراد كاهش دهد .

 

2- دوران دادن غله در سيلوها

جهت كاستن از دماي زياد غله انبار شده در سيلوها و همچنین رطوبت آن ، مي توان از روش دوران دادن استفاده كرد.  دوران دادن عبارت است از، زیرورو کردن و جابجابی  گندم از یک کندو به همان کندو یا کندوی دیگر، جهت كــاهش درجه حرارت غله، که میتواند به منظور بازرسي غله و ضدعفونی آن نیز صورت گیرد.

اگر كندوها مجهز به سيستم هوادهي و خنک کننده نباشد،  جهت حذف نقاط گرم در گندم­ها و براي سرد كردن آن  میبایست هر 3 تا 6 ماه يكبار آنها را دوران داده و به كندوي ديگري منتقل کرد که اين كار نياز به فضاي ذخيره­سازي اضافي وکافی دارد.

آفات انباری

آفات انباري آفاتي هستند كه از غلات وفرآورده هاي آنها ، طي دوره نگهداري تا زمان مصرف نهايي، تغذیه و به آن خسارت وارد مي كنند و از سه جهت بهداشتي(بروز بيمارهاي انسان و دام با تغذيه فرآورده آلوده)، اقتصادي (كاهش وزن و از بين رفتن فرآورده) وكيفي(كاهش درجه مرغوبيت و كيفيت فرآورده)حائز اهمیت هستند.  

مهمترین انواع آفات انباري كه سیستمهای ذخیره سازی را تهديد مي نمايد، عبارتنداز

- حشرات

- كنه ها

- جوندگان

- قارچهاي كپكي

 ازانواع وچگونگي ايجاد آلودگي توسط اين آفات ميپردازيم.

1-     حشرات

حشرات از رده بندپايان و داراي بدن سه قسمتي (سر، سينه ، شكم) و سه جفت پاي بندبند هستند، سيكل زندگي آنها شامل تخم،لارو، ،شفيره و حشره بالغ است كه تمامي مراحل مذكور را ميتوان در گندم و فراورده هاي آلوده ديد. حشرات که در مدت کوتاهی منجر به خسارت بسیار زیادی می­شوند­، با فعالیت خود و تنفس باعث ایجاد گرما (­پدیده خود­­­گرمائی خشک) شده و هر چه میزان آلودگی بیشتر باشد دما بالاتر می­رود و ممکن است دما به40 درجه سانتیگراد هم برسد .

حشرات و يا لاروها، از جوانه و اندوسپرم غلات تغذيه مي‌كنند. تغذيه از اندوسپرم، موجب كاهش وزن، کاهش ارزش غذايي و كيفيت فرآورده های آن مي‌شود. خسارت به جوانه موجب كاهش در قدرت جوانه­زني دانه مي‌شود. بعلاوه تخم‌ها، پوسته‌هاي لارو، پيله‌هاي خالي، مدفوع  و اجساد حشرات غلات را آلوده مي­كنند.

با اندازه‌گیری دمای داخل محموله می­توان به وجود آفات پی­برد. حتي وجود چند عدد حشره در محموله، تا پيش از رسيدن بار به مقصد مي‌تواند به جمعيتي خسارت­زا مبدل شود­. بنابراین غله انبار شده بايد عاري از هر گونه آفت باشد و ناديده گرفتن غلات آلوده به حشرات ، نگهداري  و ذخیره سازی آنها را با مشكلات جدی مواجه خواهد کرد.

دو فاكتور اصلي كه منجر به گسترش حشرات در غلات ذخيره شده مي‌شود­، دما و رطوبت است­. به طور كلي­، شرايط مساعد براي بيشتر حشرات، دمايي در حدود 30 درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي 40 تا 80 درصد است­.

بسياري از خسارات حاصل از آفات انباري ناشي از آفات باقي­مانده در انبارها ویا ديگر محصولات ذخيره شده وگاهي تماس با غلات آلوده  در زمان حمل و نقل و شرايط غير بهداشتي انبار و تأسيسات ذخيره­سازي است.  ­

2-     کنه ها

كنه ها از خانواده عنكبوتيان بوده و نسبت به حشرات كم اهميت ترند. کنه ها بسيار ريز بوده و با چشم غيرمسلح ديده نمي شوند و در جمعيت هاي زياد ممكن است با گردو غبار اشتباه گرفته شوند.

کنه مهمترين آفت مناطق مرطوب است و در محمولاتي كه رطوبت بيشتر از 14% دارند، تخم ريزي كرده و به سرعت رشد ميكنند. دراثر آلودگي اين آفت علاوه بر كاهش وزن محموله جوانه و آندوسپرم دانه صدمه ديده و قوه ناميه كاهش مي يابد. اغلب فرآورده هاي آلوده به كنه غيرقابل استفاده مي شود .

از آنجاییکه، اغلب علت وجود كنه‌ها رطوبت بالاي غلات است،  بنابراين تحت شرايط رطوبت نرمال در ذخيره غلات­، خسارات وارده ناشي از كنه به حداقل مي‌رسد­.

2- میکرو ارگانیسم­ها­

در زمانی که رطوبت دانه از 14درصد تجاوز کند یا در شرایطی که رطوبت نسبی هوا بالا باشد، کپک­ها روی دانه رشد و مقدار زیادی از آن را فاسد می­کنند. در صورتیکه رطوبت دانه از 30 درصد تجاوز کند باکتری­ها هم قادر به رشد روی دانه خواهند بود.

وجود فلور قارچي طبيعي و ساير ميكروارگانيسم­هاي خارجي در غلات مشكلي جهاني است و پيشگيري و اجتناب از برخي خسارات حاصل از آنها امري بسيار دشوار است. استفاده از تهويه و دوران غلات روشي موثر براي پيشگيري از سرايت قارچها است و استفاده از قارچ­كش­هاي غيرسمي روش عملي و كاربردي براي كنترل آنهاست. هنگام بروز آلودگی قارچی، پس از خروج محموله هاي آلوده بايد به تميز كردن و شستشوي ديواره ها اقدام كرد و قسمتهاي آلوده و چسبنده را از ديواره ها تراشيد سپس با سموم قارچ كش محیط را ضدعفوني نمود .

از آنجاييكه همه كپكها هوازي هستند، امروزه باكاهش اكسيژن و افزايشco2  در اتمسفر سيلو نیز، براي مقابله با كپكها استفاده مكنند.

 فلور ميكروبي از طرق زير به غلات خسارت وارد مي­كند­:

- گرم كردن دانه­هاي مرطوب، كه موجب چسبندگي و تخمير يا فساد آن مي­شود.

-  توليد سموم قارچي و ايجاد بوي نامطبوع،

- كاهش ارزش غذايي گندم در نتيجه تجزيه نشاسته و پروتئين،

-  به تأخير انداختن توانايي جوانه زدن از طريق صدمه زدن به جوانه.

قارچهاي كپكي اغلب بر روي ناخالصيها، يعني افت مفيد و غير مفيد ، رشد و تكثيــــر مي شوند و به دليل نداشتن كلروفيل ، از مواد غذايي آماده آلي استفاده مي كنند . كپكها با ترشح آنزيم موجب تجزيه نشاسته و بوي بد در غله میشوند. 

اهميت قارچهاي كپكي به دليل توليد مايكوتوكسين ها است. به طورکلی 5 نوع قارچ بر روي غلات ،‌ توليد سم مي كنند كه عبارتند از :‌

-         Aspergillus:           Aflatoxin( B,G,M ), Ochratoxin A, cyklo piazonik acid

-         Penecillium:  Ochratoxin A, Citrinin, Patoline

-         Fusarium:  Deoxinivalenol , Nivalenol , Xiralenon

-         Alternaria:   Alternariol , Piazonik acid

-         Claviceps purpurea: Ergot Alcaloids

3-جوندگان

درميان جوندگان، موشها اهميت بيشتري دارند، ضررهاي اقتصادي،كاهش ارزش تغذيه اي، آلوده كردن موادغذايي و علوفه، جويدن مواد مختلف و انتقال بسياري از بيماريها به انسان (طا عون، تيفوس، تب گازگرفتگي، وبا، يرقان مسري، انواع اسهال) از جمله خسارات

 ناشي از موشها است. يكي از دلايل خسارت زياد موشها اين است كه، دندانهاي پيشين در موشها، در تمام طول زندگي ، در حال رشد است و براي كوتاه كردن آنها، موش مجبور به جويدن است. به طوريكه حتي وسايل الكترونيكي در سیستمهای ذخیره سازی، از تهديد موشها در امان نيست.

انواع موشها، نظیر موش­خانگی، موش­صحرایی خاکستری و سیاه که در انبارهای غیر فنی  به گندم حمله می­کنند مقدار زیادی از گندم را مصرف کرده و بقیه را به فضولات خود آلوده می­کنند.

موشها جوندگاني هستند كه خود را با هر گونه شرايط زيستي وفق داده و تقريبا در همه جا ديده مي شوند. به طور كلي اغلب موشها فعاليت شبانه دارند و به محيط هاي ساكت و تاريك علاقه مند هستند محل اختفاي آنها، هر جايي است كه بتوانند مكاني مخفي و غذاي كافي بيابند. فضولات موشها از مهمترين علائم وجود آنها است .

روشهاي كنترل و مبارزه با موشها شامل انواع مبارزه بيو لوژيكي، مبارزه فيزيكي (استفاده از انواع تله ها و امواج اولترا سونيك) ومبارزه شيميايي ( مبارزه از طريق سموم تدخيني يا سمپاشي مستقيم و استفاده از طعمه هاي مسموم ) است.

پرندگان نیز درصورت نفوذ به انبار باعث خساراتی مشابه می­شوند و در برخی کشورها،که خسارات وارده زیاد است، آنها را در تقسیم بندی آفات انباری  مهم قرار میدهند.

پارامترهای مهم در حفظ کیفیت غلات ذخیره شده

پس از ورود محصول، اولين کاري که براي تحويل گرفتن آن صورت مي گيرد، نمونه برداري و بازرسي هاي علمي و فني است که باید توسط کارشناسان و افراد ماهـر انجام گیرد.يکي از مسائل مهم در مديريت انبارها رعايت کليه مقررات وروشهایی است که درهر­کشور­براي پذيرش تولیدات محصولات داخلي و خارجي در انبارها وضع گردیده است. تعيين مقدار رطوبت با روشهاي آزمايشگاهي، تعیین مقدار ناخالصيها و آلودگي محصول به آفات مختلف و بيماري ها از جمله مهمترین پارامترهای مهم هنگام تحویل گرفتن گندم است.

نمونه برداري به طور تصادفي و از نقاط و اعماق مختلف محصول و به وسیله سوندهاي مخصوص انجام مي گيرد. در نمونه های برداشت شده به وسيله ي الک های مخصوص، تمامی ناخالصي هاي موجود اعم از تخم علف هاي هرز، سنگريزه، خاک، سياهک نهان، دانه هاي شکسته، آفت زدگي ها و غيره مشخص مي گردد و سپس ميزان درصد هر يک از آن ها محاسبه مي شود.

براي تعيين میزان درصد رطوبت محصول، از روش هاي آزمايشگاهي مختلف و يا از رطوبت سنج­هاي ويژه استفاده مي شود. در سـيلوها وانبارهاي بزرگ به طور معمول گندم هایی را نگهداری می کنند که مقدار رطوبت آن ها از 12 درصد تجاوز نکند. در عمليات بازرسي، علاوه بر انجام بررسي هاي لازم در مورد کيفيت محصول، سالم بودن و يا ميزان آلودگي آن به آفات و عوامل بيماري زاي مختلف نيز بايد مشخص شود تا در صورت نياز قبل از تحويل گرفتن در زمینه مبارزه با آن ها اقدام گردد.

به طور کلی مجموعه عوامل زیر، کیفیت غلات را در پایان ذخیره سازی تعیین خواهند نمود.

- مشخصات سیلو شامل نوع و ظرفیت انبار، درجه حرارت، رطوبت، نحوه تهویه و نفوذپذیری دیواره ها و کف انبار

- میزان انباشت محصول در انبار

- مدت زمان نگهداري محصول در انبار

- نوع، میزان، رقم و مبداء محصول غذایی

- وضعيت محصول شامل رطوبت، زمان تحويل، درجه آلودگی به آفات مزرعه ای وغیره

- بوجاری و ضد عفونی قبل از انبار کردن غلات

- گونه های آفات انباری رایج در منطقه مورد نظر

- نوع و نحوه استفاده از روشهای ضد عفونی کننده غلات در انبار



[1] Bunker storage

[2] Sealing

[3] Convection

[4] Aeriation and cooling

[5] فوت مكعب  هواي جريان يافته در هر دقيقه

[6] فوت مكعب  هواي جريان يافته در هر دقيقه به ازاي هر بوشل از غله داخل انبار

 

تهیه و تنظیم : گروه ذخیره سازی مرکز پژوهشهای غلات  

سام قلی زاده، حمید خراسانی، سارا دانش، زهرا شادفر و سودابه محمد نژاد

+ نوشته شده در  شنبه سوم دی 1390ساعت 12:37 PM  توسط گروه خرید و نگهداری  |