X
تبلیغات
گروه خرید و نگهداری مرکز پژوهشهای غلات

گروه خرید و نگهداری مرکز پژوهشهای غلات

ارائه مطالب علمی و کاربردی در مورد نگهداری،ضدعفونی و ذخیره سازی گندم و مطالب مرتبط با غلات

آفات انباری گندم

Ø    مهمترین آفات انباری گندم، آفاتي هستند كه از غلات و فرآورده‏هاي آنها، طي دوره نگهداري تا زمان مصرف نهايي، تغذیه و به آن خسارت وارد مي‏كنند.

Ø     آفات انباری به دلایل:

        بهداشتي (بروز بيمارهاي انسان و دام با تغذيه فرآورده آلوده)،

        اقتصادي (كاهش وزن و از بين رفتن فرآورده) و

        كيفي (كاهش درجه مرغوبيت و كيفيت فرآورده) حائز اهمیت هستند.

Ø    بر اساس مقررات خرید گندم هاي داراي آفات زنده انباري قابل خريداری نمي‏باشد.

 

ضايعات ناشي از آفات انباري 

 

طبق گزارشات فایو سالانه 10 تا 20% از محصولات برداشت شده در دنيا به وسيله آفات انباري از بين مي رود . منابع ديگر اين رقم را 30 تا40% تخمين زده اند،

 اين مقادير براي تغذيه چند ميليون

انسان كفايت خواهد كرد .

با وجود سختيهاي افزايش سطح توليد (حتي با درصد هاي كم) اين ضايعات بسيار قابل توجه هستند.

 

مهمترین انواع آفات انباري كه سیستمهای ذخیره سازی را :تهديد مي نمايد، عبارتنداز

 

- حشرات

 - جوندگان

- كنه ها

- قارچها

 

• حشرات داراي بدن سه قسمتي (سر، سينه ، شكم) و سه جفت پاي بندبند هستند.

• سيكل زندگي آنها شامل تخم، لارو، ،شفيره و حشره بالغ است.

• در مدت کوتاهی منجر به خسارت بسیار زیادی می شوند.

 

با اندازه‌گیری دمای داخل محموله می توان به وجود آفات پی برد.

وجود چند عدد حشره در محموله، تا پيش از رسيدن بار به مقصد مي‌تواند به جمعيتي خسارت زا مبدل شود. بنابراین غله انبار شده بايد عاري از هر گونه آفت باشد.

شرايط مساعد براي بيشتر حشرات، دمايي در حدود 30 درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي 40 تا 80 درصد است­.

 

فهرست مهمترین حشرات غیرقابل پذیرش در محموله گندم به شرح زیر است:

Cryptolestes spp.

Ephestia spp.

Oryzaephilus spp.

Rhyzopertha dominica F.

Sitophilus spp.

Tribolium spp.

Trogoderma spp

 

نحوه خسارت حشرات به غلات ذخیره شده

←    تغذیه از قسمتهای مختلف دانه غله : به عنوان مثال تغذیه از مغز دانه و جوانه

←    ایجاد سوراخ هایی در دانه غله : در برخی مواقع در مدت کوتاهی فقط پوسته خالی دانه باقی می ماند.

←    تغذیه از فرآوردهای غلات : مانند آرد

←    گذراندن برخی از مراحل رشد در داخل دانه : تخم گذاری درون دانه غله و تغذیه لارو از دانه غله و تولید شفیره

←    باعث ایجاد گرما: (پدیده خودگرمائی خشک) شده و دما تا40 درجه سانتیگراد هم بالا می رود.

←    كاهش وزن

←     کاهش ارزش غذايي 

←    کاهش كيفيت فرآورده  

←    آلوده نمودن غلات : توسط تخم‌ها، پوسته‌هاي لارو، پيله‌هاي خالي، مدفوع و اجساد حشرات مي كنند.

 

نوع آفت

←    آفت نوع یک : آفت نوع یک توانایی تغذیه  از دانه غله سالم را دارد. مانند: سرخرطومی گندم و سوسک کشیش

←    آفت نوع دو : توانایی استفاده از دانه غله سالم را ندارد، و در صورتی می تواند از دانه غله استفاده کند که دانه توسط عوامل مکانیکی یا آفت نوع اول قبلا آسیب دیده و خرد شده باشد.

    آفت نوع دو از دانه آسیب دیده یا آرد غلات می توانند تغذیه کنند.

   مانند: شپشه کوچک غلات و شپشه دندانه دار غلات

 

آفات انباری گندم

(جوندگان)

درميان جوندگان، موشها اهميت بيشتري دارند،

1.       ضررهاي اقتصادي،

2.      كاهش ارزش تغذيه اي،

3.       آلوده كردن موادغذايي و علوفه،

4.       جويدن مواد مختلف و

5.      انتقال بسياري از بيماريها به انسان (طاعون، تيفوس، تب گاز گرفتگي، وبا، يرقان مسري، انواع اسهال)

 از جمله خسارات ناشي از موشها است.

 

•   انواع موشها، نظیر موش خانگی، موش صحرایی خاکستری و سیاه

  در انبارهای غیر فنی  به گندم حمله می کنند مقدار زیادی از گندم را مصرف کرده و بقیه را به فضولات خود آلوده می کنند.

•   در برخی کشورها که خسارات وارده توسط موشها زیاد است، آنها را در تقسیم بندی آفات انباری  مهم قرار میدهند.

  

آفات انباری گندم

(کنه ها)

^   كنه ها از خانواده عنكبوتيان بوده و نسبت به حشرات كم اهميت ترند.

^ کنه ها بسيار ريز بوده و با چشم غيرمسلح ديده نمي شوند و در جمعيت هاي زياد ممكن است با گرد و غبار اشتباه گرفته شوند.

^ کنه مهمترين آفت مناطق مرطوب است و در محمولاتي كه رطوبت بيشتر از 14% دارند، تخم ريزي كرده و به سرعت رشد مي كنند.

 

آفات انباری گندم

(کنه ها)

^  دراثر آلودگي اين آفت علاوه بر كاهش وزن محموله جوانه و آندوسپرم دانه صدمه ديده و قوه ناميه كاهش مي يابد. اغلب فرآورده هاي آلوده به كنه غيرقابل استفاده مي شود .

^  از آنجاییکه، اغلب علت وجود كنه‌ها رطوبت بالاي غلات است،  بنابراين تحت شرايط رطوبت نرمال در ذخيره غلات، خسارات وارده ناشي از كنه به حداقل مي‌رسد.

 

گرد آوری و تنظیم : حمید خراسانی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم اسفند 1392ساعت 3:43 PM  توسط گروه خرید و نگهداری  | 

مهمترين عوامل پیشگیرانه که در مبارزه با آفات

•         کنترل مستمر محیط انبار و سيلوها

•         بررسي و بازديد گندم، قبل و در هنگام ورود به طور دقيق

•         در نظر داشـتن عوامل مهار کننده رشـد و تکثيـر آفات، به عنوان مثال توري، در و پنـجره کنترل گردند.

•         کنترل دما و رطوبت (دو فاکتور اصلی برای محدود کردن رشد آفات)

        پس از اعمال کلیه اقدامات بهداشتی مانیتورینگ مستمر برای بررسی وجود و تخمین جمعیت آفات  به منظور پیش گیری و شناسایی نقاط بحرانی و مداخله به موقع برای کنترل آفات انباری لازم است.

        یکی از روشهای غیر مستقیم اما موثر در شناسایی آفات اندازه گیری دمای محموله است، زیرا رابطه مستقیمی بین فعالیت آفات و افزایش دمای محموله وجود دارد. مرتباً كندوهاي ذخيره سازي گندم را سركشي كنيد و به دنبال رطوبت انباشته، حشرات و بوي نامطبوع باشيد.

 

مبارزه با آفات انباری گندم

 

        مدیریت صحیح مبارزه با آفات : به کارگیری به موقع اقداماتی (ضدعفوني) که جهت مبارزه با آفات انباری لازم است، به طوری که کالای ذخیره شده با حداقل ضایعات به بازار عرضه شود.

 

شرایط ضد عفونی :

                غیر قابل نفوذ کردن تاسیسات ذخیره ای

                انتخاب مقدار مناسب مواد ضدعفونی کننده

                پوشش پلاستیکی بر روی محموله

                کنترل هوای انبار با برهم زدن نسبت o2 و co2

 

 

مواد ضد عفونی کننده و حشره کشها بر اساس شکل و کاربرد به سه دسته تقسیم می شوند:

*   سموم مایع Spray: سموم فسفره آلی، به صورت سمپاشی جهت انبارهای خالی استفاده می شود. (2 گرم ماده موثر در هر متر مربع) مانند مالاتیون، اکتلیک، فنیتروتیون، DDVP، رندان، پیرتروم

*   سموم گردیDust : جهت انبارهای خالی و تجهیزات، امروزه کمتر کاربرد دارد، مانند سم Dryacide

*   سموم تدخینی (گازی) Fumigant: جهت ضدعفونی غلات و حبوبات و کارخانجات آرد به کار می رود.

 

 

مزیت سموم تدخینی (فومیگاسیون)

در ضدعفوني با گاز فسفين، این گاز به داخل تخم ها و شفيره ها نفوذ کرده و باعث از بین رفتن آنها می شود.

در ضدعفوني با سموم مايع و پودري، این سموم قابلیت نفوذ به داخل تخم ها و شفيره ها را نداشته و تاثیر چندانی بر از بین رفتن آنها در این مراحل از زندگی آفت ندارند.

 

سموم تدخینی (گازی)

سموم تدخینی شامل متیل بروماید و گاز فسفین می باشد.

    متیل بروماید : در گذشته بسیار کاربرد داشت.

به دلایل زیر:

سمیت شدید و اثرات مخرب زیست محیطی

در حال حاضر استفاده آن ممنوع است.

        گاز فسفین : در حال حاضر به دلیل کاهش هزینه ها، کارایی مناسب متداولترین روش ضدعفونی محسوب می شود.

 

فرمولهای  در دسترس فسفین، شامل فسفيد آلومينيوم و فسفيد منيزيوم مي باشد كه با رطوبت هوا واكنش مي دهد و گاز فسفین یا فسفید هیدروژن تولید می کند:

3PH + 3 (OH ) AL             O2H3 + ALP

3PH2 + 2 (OH ) Mg           O2H6 + 2P 3Mg

گاز فسفین PH3بی رنگ، کمی سنگین تر از هوا، با بوی شبیه کاربید یا سیر و قابل اشتعال می باشد.

اشکال مختلف فسفین:

1.      قرص فسفید آلومینیوم : 3 گرمی که یک گرم گاز توليد مي كند. براساس مصوبه 84/9/24 هيات محترم نظارت بر سموم كشور مصرف قرصهاي فسفيد آلومينيم به جهت مسايل بهداشتي و جلوگيري از اثرات زيانبار بقاياي مصرف اين قرصها در محصولات ضدعفوني شده  ممنوع گرديد .

2.      کپسول : 2% گاز فسفین و 98% Co2  عدم سهولت استفاده، هزینه زیاد و خطر نشت از عوامل محدود کننده آن می باشد.

3.      نوار فسفید آلومینیوم: به صورت دتیا بگ و دتیا بلنکت استفاده می شود.

اشکال مختلف دتیا بگ:

به صورت بسته های آلومینیومی حاوی ساشه های 4 ، 6 ، 10 ، 20 و نوار 12 عددي، 100 عددی (دتیا بلنکت یا نواری) می باشد.

دتیا بگ 100 عددی Bag Blanket

نوار دتیا به صورت یک نوار یکصد ساشه ای برای ضدعفونی:

 انبارهای با حجم زیاد مانند خن کشتی، انبار روباز، سالن ها و انبار زیر زمینی استفاده می شود.

 

دتیا بگ:

دتياگاز به صورت ساشه هايي از جنس Tyvek ( پاكت هاي تراوا ) حاوي 34 گرم پودر با ماده موثر فسفيد آلومينيم است كه در يك بسته آلومينيومي قرار دارد.

 هر ساشه در مجاورت هوا 11.3 گرم گاز فسفين آزاد مي كند.

 ساشه ها به هيچ وجه نبايد باز و يا پاره گردد، هنگامي كه ساشه ها از پوشش آلومينيمي خارج مي كردند، گاز فسفين با كمي تاخير ( جهت حفظ ايمني و بهداشت كاربران ) آزاد مي گردد، بنابراين زماني كه پاكت آلومينيومي باز مي شود بايد تمامي ساشه هاي داخل آن بلافاصله مصرف و از بسته بندي مجدد آن پرهيز گردد .

Tyvek  يا تراوا:

هوا، گاز و رطوبت را از خود عبور داده ولي از وارد شدن آب به داخل بسته جلوگيري مي كند اين خاصيت باعث مي شود تا سرعت آزاد شدن گاز ثابت بماند.

اين بسته ها در پاكتهاي آلومينيومي قرار گرفته كه پس از باز شدن و در معرض هوا قرار گرفته گاز آزاد مي كنند.

 

حداقل شرايط لازم براي ضدعفوني با فسفين

              انجام عمليات توسط افراد آموزش ديده

              مسدود و غيرقابل نفوذ كردن محفظه ضدعفوني

      درزبندي و مسدود نمودن كليه منافذ و دريچه ها مهمترين عامل براي نتيجه گيري مطلوب است.

              مصرف دوز مناسب سم در مدت زمان مناسب

              هوادهي مناسب پس از خاتمه عمليات ضدعفوني

    فوميگاسيون بايد توسط نيروي متخصص و مطابق استانداردهاي مربوطه صورت گيرد.

 

نحوه ضدعفونی با سموم تدخینی

 

ضدعفوني گندم فله اي

الف- ارتفاع غله يك تا دو متر: بگهای فسفید آلومنیوم را درگوشه‏ها و قسمت‏هاي مياني غله در فواصل معين و تقريبا مساوي از هم قرار داد.

ضدعفوني گندم فله اي

ب-ارتفاع غله‏بيشتر از 2 متر: بايستي از اپليكاتور استفاده شود و بگها بايد طوري قرار داده شود كه فاصله تحتاني‏ترين بگ از كف انبار حدود نيم متر باشد (در هر حال اين فاصله نبايد از يك متر تجاوز كند) و به همين ترتيب با كم كردن تدريجي عمق بايد بگها را در قسمت‏هاي مختلف غله در فواصل افقي و عمودي مناسب حدود نيم متري از يكديگر قرار داد تا به سطح فله رسيد.

روي غلات فله را بايد با پوشش غيرقابل نفوذ گاز پوشانده و اطراف آن را نيز مسدود نمود.

ضدعفوني گندم كيسه اي

الف- چيدمان منظم كيسه ها: درصورتيكه يك يا چند کومه(پارت) ازکیسه های صفافی شده دچار آلودگي باشد، بايستي مقدار گاز لازم براي هر کومه را برحسب حجم و يا وزن محاسبه نمود و پاکتهای فسفین را در نقاط مختلف در بين كيسه‏ها، روي كيسه ها و در قسمت هاي مختلف كالا قرار داد. سپس روي کومه را با، پوشش هاي غير قابل نفوذ گاز پوشاند.

ب- چيدمان نا منظم كيسه ها: بايستي تمامي كيسه‏ها ضد عفوني شوند.

- چنانچه حجم كل كالا كمتر از نصف انبار باشد و ضمنا گوشه و كنارها و سطوح مختلف انبار نيز آلودگي نداشته باشد مي‏توان با توجه به شرايط فوميگاسيون مقدار سم مورد نياز را محاسبه نمود و پس از عمليات سم گذاري در فواصل و سطوح مختلف كيسه‏ها روي آن‏ها را با پوشش‏هاي غيرقابل نفوذ گاز پوشانده و عمل ضد عفوني را انجام داد .

 - درصورتيكه حجم غلات انبار شده بيش از نصف حجم انبار باشد بهتر است نسبت به ضد عفوني تمامي انبار اقدام نمود، مخصوصا اگر حشرات سطوح مختلف داخلي انبار را پناهگاه خود كرده باشند .

 

مدت زمان مناسب تاثير فسفین

              گاز فسفين به كندي عمل مي كند.

              حداقل مدت زمان ضدعفوني با گاز فسفين در درجه حرارت 30 درجه، حداقل 4 روز و در درجه حرارت 20 درجه، 7-5  روز، است .

              هر چه طول مدت ضدعفوني بيشتر باشد، ضدعفوني موثرتر است .

 

مراحل رشد و تكامل شپشه غلات

q               تخم

q               لارو

q                شفيره

q                حشره بالغ

 

 

لاروها و حشرات بالغ نسبت به ضدعفوني حساستر از تخم و شفيره هستند .

◊        در طول مدت زمان ضدعفوني، حشره از دوره زندگي كه حساسيت كمتري نسبت به گاز فسفين دارد، به دوره اي كه بيشتر حساس مي باشد، تبديل شده و سپس از بين مي رود. ( به طور مثال از مرحله تخم به مرحله لاروي و يا از حالت شفيرگي به حشره بالغ تبديل مي گردد)

◊        در يك ضدعفوني ناموفق، تنها حشرات در مراحل حساس از بين رفته و مراحل غير حساس مانند تخم و شفيره سالم باقيمانده و دوباره محموله را آلوده مي نمايد.

◊        بنابراين هر چه طول مدت ضدعفوني بيشتر باشد، ضدعفوني موثرتر است.

◊        در هر صورت يك دوره زماني حداقل وجود دارد كه نمي توان طول دوره ضدعفوني را از آن كوتاهتر نمود (حتي اگر ميزان دز مصرفي را بالاتر ببريم).

 

حداقل زمان گازدهي به وسيله بگهای فسفید آلومنیوم

( با رطوبت نسبي حدود 60 درصد)

دما

مدت ضدعفوني

پايين تر از 5 درجه سانتيگراد

گازدهي انجام نمي گيرد

بين 5 تا 10 درجه سانتيگراد

14 روز

بين 11 تا 15 درجه سانتيگراد

7 روز

بين 16 تا 25 درجه سانتيگراد

4 روز

بالاتر از 25 درجه سانتيگراد

3 روز

 

 

تعداد ساشه هاي مورد نياز و فواصل رها سازي آن بر روي نوار نقاله (دستي از بالاي كندو) بر اساس ميزان گندم ورودي به كندو

ميزان گندم ورودي بر

حسب تن در ساعت

تعداد ساشه در ساعت براساس 5 گرم گاز فسفين در هر تن

(آلودگي شديد)

تعداد ساشه در ساعت براساس   3  گرم گاز فسفين در هر تن

( آلودگي متوسط )

تعداد ساشه در ساعت براساس 2 گرم

گاز فسفين در هر تن (آلودگي كم)

20

9

5

4

 

 

 

 

30

13

8

5

40

18

11

7

50

22

14

9

100

44

27

18

200

88

53

35

 

فسفید منیزیم

◊        به دو صورت فسفید منیزیم ورقی (دگش پلیت) و فسفید منیزیم نواری (دگش استریپ) می باشد.

◊         هر فسفید منیزیم نواری شامل 20 فسفید منیزیم ورقی می باشد. (هر دگش استریپ حاوی 20 دگش پلیت به هم پیوسته است.)

 

ساختمان پلیت و استریپ

     پوشش آلومینیومی غیر قابل نفوذ به گاز و آب بوده که در زمان استفاده پس از باز کردن پوشش آلومینیومی با توجه به جنس کاغذ مخصوص (تراواTyvek ) فسفید منیزیم در مجاورت هوا قرار گرفته و گاز آزاد می کند.

کاربرد فسفید منیزیم

◊        فسفید منیزیم علاوه بر قدرت حشره کشی عالی قابلیت انتشار و نفوذ بسیار خوبی دارد.

◊        تا حدی به درون مواد بسته بندی شده نظیر کاغذ، چوب و مواد سنتتیک و بسته بندی های فشرده مانند عدل توتون و تنباکو نفوذ می کند.

◊        برای محصولات فرآوری شده و بسته بندی شده استفاده می شود.

مانند برنج، غذای دام، آجیل، آبنبات و آرد محصولاتی نظیر غلات، سبزی خشک، قهوه و کاکائو به صورت دانه یا پودر، ادویه، دانه های خوراکی و . . .

 

◊        زمان گازدهی برای حصول نتیجه بهتر به عوامل زیر بستگی دارد:

- نوع آفت، درزبندی محیط تحت ضدعفونی، دما، رطوبت و نوع بسته بندی کالا انبار شده.

 

مقایسه فسفید آلومینیوم با فسفید منیزیم

◊        فسفید منیزیم در مدت زمان کوتاهتری گاز آزاد می کند.

◊         فسفید منیزیم قابلیت انتشار و نفوذ بیشتری دارد، لذا گزینه مناسبی برای کالاهای بسته بندی شده و حساس می باشد.

◊        فسفید منیزیم در دماهای کم و رطوبت نسبی پایین بسیار خوب عمل کرده و گاز آزاد می کند.

 

ایمنی ضدعفونی با فسفین

◊        گاز فسفین مانند سایر گازهای ضدعفونی کننده برای انسان و سایر موجودات خونگرم سمی و خطرناک می باشد. (در غیر اینصورت اثری بر آفات نخواهد داشت)

◊        در هنگام ضدعفونی یک کندو یا یک انبار؛ ورود به کندو و یا انبار مجاور ممنوع است.

◊        برای حفظ سلامتی رعایت کلیه توصیه های ایمنی در هنگام استفاده از این گاز الزامی است.

◊        سموم تدخینی صرفا به وسیله افراد آموزش دیده و یا تحت نظارت مستقیم آنها استفاده گردند.

◊         با رعایت نکات ایمنی استفاده از گاز فسفین کاملا بی خطر است.

 

نكات پس از پايان ضدعفوني

◊        پس از پايان مدت زمان ضدعفوني نسبت به باز نمودن درها و پنجره ها و برقراري جريان هوا اقدام تا اثرات باقي مانده گاز ازبين برود.

◊        در هنگام برداشتن پوشش جهت عمليات هوادهي، می بایست از ماسك استفاده شود.(ماسک های مورد استفاده علاوه بر دهان و بینی چشمها را نیز بایستی بپوشاند.)

◊        حداقل 2-3 روز پس از ضدعفوني تا زماني كه غلظت گاز فسفين به حد مجاز برسد،كالا مصرف نشود.

 

◊        پاكت هاي باقيمانده/ ساشه های دتیا (پس از خروج گاز و انجام ضدعفونی) جمع آوري گردد و توصيه مي شود در جايي دور از محل زندگي حداقل در عمق 0.5 متري به گونه اي كه با آبهاي زير زميني ارتباط نداشته باشد، دفن شود.

◊        قرصها به دليل باقيمانده جهت ضدعفوني در داخل آرد مناسب نيست، اما دتیا بگها هیچ گونه باقمانده ای در آرد از خود به جای نمی گذارند.

◊        در هر صورت باقيمانده بقايا سموم تدخيني در گندم در طي بوجاري جدا خواهد شد.

◊        در هنگام ضدعفونی آرد باید تعداد ساشه های مصرفی شمرده و پس از پایان ضدعفونی از داخل آرد بر اساس شمارش اولیه خارج شوند و یا قبل از مصرف حتما آرد الک شود.

 

مزایای استفاده از فسفین

◊        ساشه های دتیا پس از ضدعفونی به راحتی قابل جمع آوری می باشند.

◊        سموم تدخینی مورد استفاده باقی مانده روی کالا به جا نمی گذارند.

◊        طعم و مزه کالای انبار شده را تغییر نمی دهد.

◊        به لایه ازن آسیب نمی رساند.

◊        بر کلیه آفات انباری حتی در مرحله تخم و شفیره موثر است. (برای کنترل تخم و شفیره زمان ضدعفونی افزایش می یابد.)

◊        کاربرد آن آسان و ایمن است.

◊        در مجموع ضدعفوني با فسفين هيچ گونه اثر سوئي بر رنگ، طعم،کیفیت و سایر خواص كالاي تحت ضدعفوني ندارد.

 گردآوری و تنظیم: حمید خراسانی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم اسفند 1392ساعت 3:22 PM  توسط گروه خرید و نگهداری  | 

 

                             به نام خدا


آشنايي بامهمترين

 بيماري­هاي گندم

 در سطح كشور

 

تهيه و تنظيم: زهرا شادفر

 

گروه تحقيقاتي و آزمايشگاهي خريد و نگهداري غلات و فرآورده هاي آن

خرداد 1392

فهرست مطالب                                                                                                   

مقدمه

-1-1زنگ زرد

-2-1زنگ قهوه‌اي..

-3-1زنگ سياه

-1-2سياهك پنهان پاكوتاه گندم

-2-2سياهك ناقص (كارنال بانت)

-3-2سياهك آشكار

-3ارگوت يا ناخنك غلات..

-4سفيدك پودري ‍

-1-5سپتورياي برگ گندم

-2-5سپتورياي سنبله گندم

-6پوسيدگيهاي ريشه و طوقه گندم

-7پاخوره گندم

-8نماتد گال بذر  

-9فوزاريوم سنبله گندم

منابع.

مقدمه                                                                                                   

گياهان زراعي بخصوص گندم به عنوان يك محصول غذايي استراتژيك و مهم كشت مي گردد و يا در فرآورده­هاي صنعتي و تغذيه دام مورد استفاده قرار مي گيرد. گندم از ابتداي كاشت تا زمان برداشت، مورد حمله عوامل بيماريزاي قارچي، ويروسي، باكتريايي و نماتدها قرار مي‌گيرد و از عوامل غيرانگلي نيز آسيب مي‌بيند. بنابراين كاهش و به حداقل رساندن خسارت و يا به عبارت ديگر كنترل اين عوامل، مي‌تواند نقش به­سزايي در افزايش توليد گندم داشته باشد و همچنين سلامتي ما و موجودات ديگر به سلامتي اين گياهان نيز وابسته است. بسياري از كشاورزان به علت عدم آشنايي با عوامل بيماري­زاي گياهان زراعي، براي مبارزه عليه بيماري­ها سموم شيميايي را در اولويت قرار مي دهند. مضافاً اينكه نمي دانند از اين سموم به چه مقدار و چگونه و در چه زمان مناسبي استفاده نمايند. مصرف بي­رويه و غير بهينه سموم شيميايي نيز خالي از خطر نبوده و به سلامتي انسان و ساير موجودات ديگر آسيب مي­رساند و باعث آلودگي محيط زيست مي­گردد. بنابراين بايد در درجه نخست بيماري و عوامل بيماري­زا را شناخت و سپس از روش هاي مناسب عليه آنها استفاده نمود. به اين ترتيب هدف از تهيه اين مجموعه آشنايي بيشتر با مهمترين بيماري­هاي گندم­ و بررسي نتايج تحقيقات انجام شده بر روي واريته هاي مختلف از گندم و پاتو‍ژن توسط محققين در اين زمينه در كشور همچنين روش هاي مبارزه با آنها مي باشد، لذا در اين مطالعه سعي شده است ضمن جمع آوري اطلاعات و دستاوردهاي موجود به صورت يكپارچه در يك مجلد، راه حل مناسب و کاربردي جهت روش های كنترل موجود با شیوه های مؤثر و بی خطر را پیشنهاد نمايد.

 

زنگها (Rusts)                                                                                                                                

 سه نوع بيماري زنگ شامل زنگ‌هاي سياه (­زنگ ساقه يا سياه ساقه)، زرد (زنگ خطي يا گلوم) و قهوه‌اي (زنگ برگ يا نارنجي) گندم را مبتلا مي سازد.

1-1-  زنگ زرد                                                                                                                 

 اين بيماري يكي از خطرناكترين بيماريهاي غلات در ايران است و در حال حاضر در بسياري از نقاط كشور شيوع دارد. اپيدمي‌هاي آن هر 4 تا 5 سال يك بار خسارتهاي شديدي ايجاد مي‌كند.

از سوي ديگر بايد توجه داشت كه عامل بيماري قادر به ايجاد نژادهاي فيزيولوژيك متعدد مي‌باشد، كه براساس بيماريزايي آن روي ميزبانهاي مختلف و برهمكنش ژني هر نژاد و ميزبان شناسايي مي‌شوند.

عامل بيماري زنگ زرد قارچي است با نام علمي:

Puccinia striiformis

 كه ميزبان واسط براي آن شناخته نشده است. اين قارچ علاوه بر گندم و جو به چاودار، يولاف و بيش از 320 گونه متعلق به 18 جنس از گياهان خانواده گندميان حمله مي‌كند.

نشانه‌هاي بيماري

زنگ زرد گندم در بهار، معمولاً زودتر از ساير زنگ‌هاي غلات ظاهر مي‌شود. ابتدا روي برگهاي جوان جوش‌هاي زرد رنگ تشكيل مي‌شوند. اندازه هر جوش حدود 1 تا 3/0 ميليمتر بوده كه به­تدريج به هم متصل و بصورت خطي يا نواري به موازات رگبرگها، هر دو سطح برگ را فرا مي‌گيرند. اين جوشها همچنين مي‌توانند روي غلات و سنبله نيز ظاهر شوند. در اواخر دوره رشد گندم، مرحله تليوم[1] قارچ شروع مي‌شود كه به­صورت جوش‌هاي سياه رنگ بوده و بيشتر در سطح تحتاني برگ‌ها روي خطوط كوتاهي تشكيل مي‌شود.

 

دانه‌هاي سنبله آلوده، بسيار كوچك، چروكيده و فاقد نشاسته هستند كه بدين ترتيب غيرقابل استفاده خواهند بود.

 

Puccinia striiformis  


چرخه بيماري

از آنجايي كه براي زنگ خطي گندم، ميزبان واسطي شناخته نشده است، احتمال مي‌رود كه قارچ عامل بيماري، زمستان را بصورت اسپور و يا ميسليوم در بافت برگها سپري كند. بنابراين شروع آلودگي مزارع از همين ميسليوم‌ها ، اسپورها و يا از اسپورهايي است كه در منطقه باقي مانده‌اند و يا از ميزبانهاي ديگر به­وسيله باد منتقل شده‌اند.

مبارزه

استفاده از قارچ­كش هاي سيستميك مناسب نيز پيشنهاد مي­گردد. ليكن بهترين روش مبارزه با زنگهاي غلات، كشت ارقام مقاوم مي‌باشد. كنترل صحيح و اصولي علفهاي هرز خانواده گندميان، به­ويژه علفهاي هرزي كه به عنوان منابع اوليه آلودگي و ميزبانهاي تابستان گذران و زمستان گذران عامل بيماري شناخته شده‌اند، نقش مهمي در كاهش زنگ خطي خواهد داشت. همچنين بهينه سازي مسايل تغذيه‌اي گياه گندم نيز مي‌تواند، در كنترل بيماري موثر واقع گردد. به­طور كلي اعمال مديريت صحيح در مزرعه نه تنها در كنترل اين بيماري، بلكه در مورد ساير بيماريهاي مهم گندم نيز داراي اهميت بسيار زيادي است.

1-2-   زنگ قهوه‌اي                                              

زنگ قهوه‌اي نيز علاوه بر گندم به جو، چاودار و بعضي از گندميان وحشي نيز حمله مي‌كند.

نام علمي قارچ عامل بيماري:

 Puccinia recondita

 است.

نشانه‌هاي بيماري

نشانه هاي بيماري به صورت جوش‌هايي با بيش از 5/1 ميليمتر قطر، روي سطح بالايي پهنك برگها ظاهر مي‌شود. اين جوش‌ها قهوه‌اي و نارنجي رنگ و شكوفا مي‌باشند. جوش‌هاي تليال[2] كه در زير اپيدرم بخصوص برگ و غلاف تشكيل مي‌شوند، به اندازه اوردياها سياه و براق مي‌باشند و شكوفا نيستند. زنگ برگ داراي سيكل كامل و دوميزبانه است، ميزبان واسط آن گونه‌هاي گياهاني از جنس Anchusa, Isopyrum, Thalictrum و Anemonella مي‌باشد. توليد مثل و تكثير قارچ در بهار ابتدا بوسيله اسپور و ميسليومي كه زمستان گذراني نموده شروع مي‌شود. زنگ قهوه اي در دماي بين 15 تا 22 درجه سانتي گراد, همراه با رطوبت كافي به سرعت توسعه مي يابد.

دانه هاي خوشه آلوده ريز و چروكيده شده محصول ممكن است تا 90 درصد خسارت ببيند.

مقاوم

 


نيمه مقاوم

  Puccinia recondite 

 

 


1-3-  زنگ سياه                                                                                                    

زنگ سياه علاوه بر گندم به جو، يولاف، چاودار و بيش از 75 گونه علفهاي خانواده گندميان نيز حمله مي‌كند.

عامل اين بيماري قارچ Puccinia graminis مي‌باشد. اسپورهاي اين قارچ بيشتر روي ساقه غلات و  برگ گندم تشكيل شده، ولي ممكن است پهنك برگ، پوشينه و ريشك‌ها را نيز آلوده كند. جوش‌ها بيضوي كشيده يا دوكي شكل هستند. در اواخر فصل، تليوسپورهاي سياه رنگ بوجود مي‌آيند. دو مرحله اول در سيكل زندگي قارچ، روي ميزبانهاي واسط كه گياه زرشك و چند گونه ماهونيا (Mahonia) است طي مي‌شود. زنگ ساقه در دماي 25 درجه سانتي‌گراد به نحو مطلوب گسترش يافته و در دماهاي كمتر از 15 درجه و بيشتر از 40 درجه سانتي گراد توسعه آن متوقف مي‌شود.

بيماري زنگ سياه باعث ضعف گياه شده و دانه هاي خوشه آلوده ريز و چروكيده مي گردد، اين دانه ها فاقد نشاسته و غير قابل استفاده مي شوند.

Puccinia graminis

 

در بيماري زنگ غلات بر روي ارقام حساس و در موارد شدت آلودگي علاوه بر برگ محور خوشه، غلاف ، پوشينه و پوشينك دانه آلوده مي­شود، بدين ترتيب سطح فتوسنتز پايين آمده و دانه­هاي خوشه آلوده بسيار ريز ، چروكيده ، فاقد نشاسته و ضعيف مي شوند و در موارد شدت آلودگي و چروكيدگي از الك 20*2 ميليمتر عبورخواهند كرد و به طور كلي اين دانه ها باعث كاهش كيفيت آرد گندم خواهند شد.

مبارزه با زنگهاي غلات:

1-ريشه كني ميزبان واسط

2-استفاده از واريته مقاوم

3-اقدامات زراعي ، اجتناب از زياده روي در مصرف كودهاي ازته و زود كاشتن گندم هاي بهاره، كاهش دفعات آبياري، عدم كشت متراكم و ... در نقصان خسارت موثر است. رعايت تناوب زراعي يا انتخاب بذر سالم در كنترل بيماري زنگ در اين گونه گياهان موثر است.

4- مبارزه شيميايي



[1] تليوم اسپورهاي دو يا چند سلولي است كه در ابتدا زير اپيدرم هستند و بعداً ممكن است باز شوند.

[2] جوش هاي حاوي تليوسپور.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و پنجم خرداد 1392ساعت 11:52 AM  توسط گروه خرید و نگهداری  | 

۲-   سياهك‌ها(Smuts&Bunts)                                                                                   

چهارنوع بيماري سياهك شامل؛ سياهك‌هاي پنهان، پنهان پاكوتاه، ناقص (كارنال بانت) و سياهك برگي روي گندم بوقوع مي‌پيوندد. بر اساس استاندارد ملي ايران ميزان حد مجاز سياهك ها براي گندم درجه 1 صفر، گندم درجه دو 05/0 و براي گندم درجه سه 1/0 درصد وزني مي باشد. و ميزان حد مجاز براي سياهك ناقص (كارنال بانت) براي هر سه نوع گندم درجه يك تا سه، صفر مي باشد.

۲-1-سياهك پنهان گندم                                                                                            

اين بيماري از تمام مناطق كشور گزارش شده است و در واقع يكي از مهمترين و شايع‌ترين بيماريهاي گنـدم در كشور مي‌باشد. به نحوي كه ميــزان خـسارت آن، گاهـي بـطور متـوسط تا 30 درصد مـحـصول تـخـميـن زده شـده اسـت. علاوه بر خسارت مستقيم، كيفيت آرد حاصل و ارزش نانوايي گندم هاي سالم به علت آلودگي به اسپورهاي بدبو و تيره رنگ كاهش مي يابد. همچنين اسپورهاي قارچ شديداً قابل اشتعال مي­باشند كه در اثر كوچكترين جرقه در كمباين يا ماشين خرمن­كوبي سبب آتش­سوزي مي­گردند. سـيـاهـك پـنـهـان گـنـدم حـاصـل دوگــونه قارچ:

  Tilletia laevis     وTilletia tritici

 مي‌باشد. در ايران گونه اول انتشار زيادتري دارد. سيكل زندگي اين دو گونه شبيه به هم بوده و امكان دارد در يك گياه آلوده هر دو موجود باشند. سطح تليوسپورها در T.laevis صاف ولي در T.tritici مشبك مي‌باشد.

T.laevis   and  tritici  Tilletia

نشانه‌هاي بيماري

بوته‌هاي بيمار ممكن است تا حدي كوتاه شوند و تا سنبله ايجاد نشود، آلودگي قابل تشخيص نيست. سنبله‌هاي سياهك زده، باريك و رنگ آنها مدت بيشتري نسبت به سنبله‌هاي سالم سبز باقي مي‌ماند. گلوم‌هاي بعضي از سنبله‌ها يا تمامي آنها باز شده و دانه‌هاي كروي حاوي اسپور بويژه در ارقام بدون ريشك ديده مي‌شود. شكل دانه‌هاي آلوده تقريباً شبيه دانه‌هاي سالم بوده ولي فقط پوسته خارجي (پريكارپ) آن باقي مانده و محتويات درون دانه از بين رفته و به جاي آن توده سياه رنگ حاوي تعداد بي­شماري تليوسپورهاي قارچ عامل بيماري قرار مي‌گيرند كه در موقع خرمنكوبي پاره شده و گرد سياه رنگ اسپور آزاد مي‌شود و به دليل وجود تري متيل آمين در اين اسپورها بوي ماهي فاسد متصاعد مي‌شود.

چرخه بيماري

پايداري و دوام قارچهاي عامل سياهك پنهان بوسيله تليوسپورهايي است كه روي بذر و در خاك باقي مي‌مانند. اين اسپورها در سطح خاك و بذر ، در اثر رطوبت جوانه مي‌زنند و دماهاي پايين حدود 5 تا 15 درجه سانتي‌گراد براي جوانه زدن اسپور و توليد هيف آلوده كننده مناسب است و گياهچه را قبل از بيرون آمدن از خاك آلوده مي‌كنند. همزمان با رشد گياهان ميزبان، قارچ عامل بيماري نيز به رشد طولي خود ادامه داده و در بافتهاي انتهايي مستقر مي‌شود. ميسليوم قارچ در تخمدان ارقام حساس باقي مانده و جايگزين تمام بافتهاي دانه به غير از پريكارپ مي‌شود. هنگام برداشت دانه‌هاي آلوده، پاره شده و اسپورها آزاد مي‌گردند و بدين ترتيب خاك و بذرهاي سالم را آغشته مي‌سازند. معمولاً 5 گرم اسپور در 1000 گرم بذر، حداكثر آلودگي را بوجود مي‌آورد. اسپورها در شرايط انبار به مدت طولاني قوه ناميه خود را حفظ مي‌كنند.

مبارزه

در حال حاضر استفاده از بذور سالم و نيز استفاده از قارچكش‌هاي موثر براي ضدعفوني بذر علمي‌ترين و باصرفه‌ترين روش جلوگيري از خسارت اين بيماري مي‌باشد.

۲-2- سياهك پنهان پاكوتاه گندم                           

در ايران حضور اين بيماري اولين بار در سال 1340 و پس از آن در سال 1364 از مزارع گندم استان آذربايجان ‌شرقي گزارش شد. در حال حاضر مناطق سردسير غرب و شمال غرب كشور شامل؛ استانهاي آذربايجان‌شرقي و غربي، اردبيل، زنجان، كردستان، همدان و لرستان به اين بيماري آلوده هستند. سياهك پنهان پاكوتاه يكي از بيماريهاي مهم و در حال گسترش گندم در استان كردستان است كه در سالهاي سرد و پربرف، در مناطق مرتفع استان شدت يافته و خسارت آن به حد اقتصادي مي‌رسد.

 عامل بيماري سياهك پنهان پاكوتاه، قارچ controversa Tilletia مي‌باشد. ديواره‌هاي تليوسپورهاي اين قارچ مشبك بوده و شبكه‌هاي آن سريعتر و عميق­تر از تليوسپورهاي T.tritici مي‌باشد و يك پوشش ژلاتيني اطراف آن را فرا گرفته است.

نشانه هاي بيماري

نشانه‌هاي اين بيماري شبيه سياهك پنهان است، با اين تفاوت كه اندازه بوته‌هاي آلوده به T.controversa به نصف تا يك چهارم طول بوته‌هاي سالم مي‌رسد و در ضمن تعداد پنجه‌هاي آن نيز بطور غيرعادي افزايش مي‌يابد. بذور خوشه آلوده كه در واقع نمي توان به آن بذر گندم اطلاق نمود كوتاه و گردتر از بذر سالم مي شوند.

در سيكل بيماري، تليوسپورهاي خاكزي، مهمترين منبع آلودگي اوليه محسوب مي‌شوند و مدت 8 تا 10 سال در خاك، قدرت حيات خود را حفظ مي‌كنند. اين اسپورها معمولاً از اواخر آذرماه تا نيمه اول ارديبهشت‌ماه، در سطح خاك و يا نزديك به آن جوانه زده و گياهچه‌ها و پنجه‌هاي جوان و حساس گندم را در حين خروج از خاك مورد حمله قرار مي‌دهند.

مبارزه

كشت ارقام مقاوم در كنترل بيماري و كاهش خسارت بسيار مؤثر است.

۲-3-سياهك ناقص (كارنال بانت)                                 

اين بيماري ابتدا در منطقه فيصل آباد پاكستان يافت شده و سپس در منطقه كارنال هندوستان در سال 1931 شناسايي و نامگذاري شده است .

Tilletia indica

قارچ عامل سياهك ناقص indica Tilletia ميباشد و توليد تليوسپورهاي بزرگ، گرد و قهوه‌اي تيره به قطر 22 تا 49 ميكرون مي‌كند. سطح اين اسپورها مشبك و داراي غشا نازكي هستند. در اثر حمله اين سياهك فقط قسمتي از دانه گندم و نيز تعداد معدودي از دانه‌هاي سنبله مبتلا مي‌شود و به همين دليل به آن سياهك ناقص (Partial bunt) گفته مي‌شود. معمولاً دانه‌هاي آلوده فقط از قسمتي در انتهاي جنين مبتلا شده و ممكن است جوش‌هاي سياهك در طول شيار بذر امتداد يابند.

در چرخه بيماري، تليوسپورهاي قارچ عامل بيماري در خاك و در روي بذر دوام مي‌آورند و منبع آلوده‌كننده اوليه بشمار مي‌آيند. تليوسپورها در شرايط مرطوب در ماههاي بهمن و اسفند جوانه زده و اندام هاي قارچي را در سطح خاك توليد مي‌كنند كه توسط باد پراكنده شده و از طريق گل وارد تخمدان مي‌شوند و در اثر رطوبت و هواي خنك موجب آلودگي قسمتي از دانه‌ها و گاهي تمام آن شده و توده‌اي از تليوسپورهاي تيره رنگ در آن تشكيل مي‌شود. در هنگام خرمنكوبي، پريكارپ دانه‌هاي آلوده پاره شده و تليوسپورهاي آزاد شده خاك و دانه‌ها را آغشته مي‌سازند. تليوسپورهاي عامل اين بيماري به علت داشتن ماده شيميايي تري متيل آمين بوي نامطبوع ماهي فاسد شده را مي دهد. علاوه بر خسارت مستقيم، ارزش نانوايي به علت آلودگي به تليوسپورهاي بد بو كاهش مي يابد.

بذر يا خاك آلوده به اسپور قارچ مهمترين منابع آلودگي به اين قارچ در مزارع محسوب مي شوند. اسپور اين قارچ توسط باد و حشرات پخش شده و محموله هاي آلوده به اين قارچ مي توانند منجر به گسترش بيماري در سطح كشور گردند. به همين دليل از جهت مسايل قرنطينه اي حائز اهميت و توجه مي باشد.

مبارزه

ضدعفوني بذر با قارچكش هاي مناسب، مبارزه تلفيقي با انجام عمليات زراعي مناسب، استفاده از ارقام مقاوم همراه با عمل سم پاشي براي كنترل اين بيماري مؤثر است.

 2-4- سياهك آشكار                                                                                           

اين بيماري به آساني در مزرعه شناخته ميشود و خسارت آن معمولاً‌ كمتر از يك درصد ميـــزان محصول و بندرت به مقادير  بالاتر  (تا 27% محصول)  نيز  ميرسد. عامل بيماري سياهك آشكار قارچ tritici Ustilago است.

نشانه هاي بيماري

 نشانه‌هاي اين بيماري به محض ظهور سنبله قابل تشخيص است. سنبله‌هاي آلوده سياه رنگ بوده و در بين سنبله‌هاي سالم بوضوح قابل رويت مي‌باشند. سنبلچه‌هاي آلوده تبديل به توده سياه‌رنگ تليوسپورهاي خشك مي‌گردند كه بوسيله باد و قطرات باران پراكنده مي‌شوند و در نتيجه پس از چند روز فقط محور لخت سنبله باقي مي‌ماند. در مواردي ممكن است تمام سنبلچه‌ها بطور كامل آلوده نشوند.

در سيكل بيماري، پاتوژن به صورت ميسليوم درون بذر گندم بقا مي‌يابد. هنگامي كه اين بذرهاي آلوده جوانه زدند قارچ عامل بيماري فعال شده و همزمان با رشد گندم، ‌در سرتاسر گياه انتشار مي‌يابد و تمام بافتهاي سنبله به جز محور آن بصورت درون سلولي مورد حمله قرار مي‌گيرد. ميسليوم‌هاي قارچ قطعه قطعه شده و به تليوسپورهاي تيره رنگ و  خشك تبديل مي‌شوند كه پس از تشكيل سنبله به وسيله باد و باران پراكنده شده، گلهاي باز روي بوته‌هاي سالم را مورد حمله قرار داده و به درون ديواره تخمدان نفوذ مي‌كنند. به اين ترتيب قارچ درون بذر در حال تشكيل منتشر مي‌شود و چنين بذري ظاهر طبيعي داشته و قادر به جوانه‌زدن مي‌باشد.

مبارزه

در مورد اين سياهك نيز استفاده از قارچكش‌هاي سيستميك مناسب براي ضد عفوني بذور مانند كاربوكسين وغيره عملي‌ترين روش جلوگيري از خسارت بيماري مي‌باشد. در جاهايي كه اين قارچكش‌ها در دسترس نباشند. بذرهاي آلوده را مي‌توان با آب داغ (‌بدون آنكه به جوانه‌زدن آنها صدمه‌اي برسد) ضدعفوني نمود. انتخاب ارقام مقاوم و استفاده از بذور عاري از آلودگي نيز دركنترل بيماري داراي اهميت زياد مي‌باشد.

نكته مهم در كنترل شيميايي سياهكهاي گندم اين است كه عمليات ضد عفوني بذور بايد با دقت و بطور كامل انجام شود. امروزه قارچكش‌هاي مايع ضدعفوني كننده بذور، به دليل توانايي در پوشش كامل بذر و مصرف در مقادير كم از اهميت ويژه‌اي برخوردار شده‌اند. 

۳- ارگوت يا ناخنك غلات

قارچ عامل اين بيماريClaviceps purpurea  مي­باشد كه در مزرعـه به علت علائـم و آثار بارز آن جلـب توجه مي­كند. اين بيماري روي گندم، چاودار، يولاف، جو، ذرت، علفهاي خانواده گرامينه و غيره ديده مي شود.

قارچ مولد ارگوت توليد آلكالوئيدهاي گوناگون مي نمايد. مصرف دانه هاي آلوده به آلكالوئيد هاي ارگوت عوارض متعددي از جمله ارگوتيسم در انسان و دام ايجاد مي كند و سبب مرگ مي گردد. بعضي از آلكالوئيدها در ابتدا نشاط آور بوده شبيه به مواد مخدر عمل مي كند و در دراز مدت اثرهاي سوء آنها ظاهر مي شود. بسياري از آلكالوئيدها سبب انقباض سرخرگ­ها مي شوند. مصرف كنترل شده و دارويي اين آلكالوئيدها سبب بند آمدن خون ، معالجه ميگرن و غيره مي گردد.

بر اساس استاندارد ملي ايران ميزان حد مجاز ارگوت در گندم درجه يك صفر، گندم درجه دو 025/0 و در گندم درجه سه 05/0 درصد وزني مي باشد.

نشانه هاي بيماري

بارزترين علائم ارگوت وجود اسكلرت (سختينه) شاخي يا موزي شكل به رنگ قرمز ارغواني است كه به جاي يك يا چند دانه در خوشه تشكيل مي شود. اندازه اسكلرتها معمولا 10 برابر بذر طبيعي مي باشد.

اسكلرتهاي سالم يا شكسته ممكن است در بذرها ديده شوند و چانچه مقدار آنها از حد مجاز بيشتر شود مصرف آن بذور و آرد آغشته به آلكالوئيدهاي ارگوت خطرناك مي باشد و سبب مسموميت، عوارض گوناگون و مرگ مي شوند.

اسكلرت ها به مدت يك سال در خاك و به مدت بيشتر در انبار بقاء خود را حفظ مي كنند. آب و هواي مرطوب وسرد به مدت طولاني در مرحله گلدهي براي اشاعه ناخنك غلات مناسب است.

مبارزه

بوجاري بذر و كاشت بذر عاري از اسكلرت، رعايت تناوب زراعي، سله شكني و دفن اسكلرت ها در عمق 4 سانتي متري، حذف علف هرز كنار مزارع و جاده ها در كاهش خسارت و كنترل بيماري مؤثرند.

۴- سفيدك پودري (‍Powdery Mildew)                                                                  

سفيدك‌هاي پودري (‌سطحي يا حقيقي) روي گندم، جو و بسياري از گندميان علايمي توليد مي­كند كه قرن‌ها است شناخته شده‌اند. سفيدك‌هاي پودري غلات بوسيله قارچ Erysiphe graminis ايجاد مي‌شوند. اين فرم گونه در نواحي مرطوب و نيمه خشك جهان انتشار گسترده‌تري دارد. خسارت ناشي از آن 12 تا 34 درصد و در مواردي تا 45 درصد محصول گندم گزارش شده است. سفيدك سطحي گندم در بسياري از گندم كاريهاي ايران از جمله شمال كشور وجود دارد. علائم اين بيماري در سطح مزرعه قابل تشخيص است .

نشانه‌ها و عامل بيماري

نشانه‌هاي سفيدك پودري روي گندم، جو و ساير گندميان بطور كامل مشابه است. قارچ عامل بيماري:

 Erysiphe graminis

 مي‌باشد كه به آن

Blumeria graminis

 نيز اطلاق مي‌شود. اين قارچ قادر است تمام قسمت‌هاي هوايي گياه ميزبان را آلوده سازد، ولي بيشتر در سطح بالايي برگهاي پاييني بوته‌ها ديده مي‌شود. عامل بيماري در هر زمان بعد از خارج شدن گياهچه‌ها از خاك مي‌تواند گياه ميزبان را مورد حمله قرار دهد. علائم بيماري ابتدا به صورت لكه هاي كوچك و پراكنده به رنگ سفيد در روي اندام هاي هوايي ايجاد مي شود. لكه هاي كوچك به هم پيوسته، نمدي شكل مي گردند و سپس به رنگ خاكستري در مي آيند.

مقدار پروتئين دانه هاي بوته آلوده به سفيدك پودري افزايش يافته ولي مواد قندي آنها كاهش مي يابد.

چرخه بيماري

عامل بيماري زمستان را روي كاه و كلش و در شرايط آب و هوايي ملايم طي ميكند. پس از جوانه‌زني، اسپور به طور مستقيم به گياه گندم نفوذ كرده و در داخل سلولها مكينه را تشكيل داده و كلني‌هاي سطحي اسپورزا را در سطح ميزبان به وجود مي‌آورند. كنيدي‌هاي توليد شده به وسيله باد منتشر مي‌شوند و آلودگي‌هاي ثانوي را ايجاد ميكنند. در شرايط مناسب مزرعه جوانه‌زدن، ايجاد آلودگي و اسپورزايي ثانوي در مدت 7 تا 10 روز كامل مي‌شود. بــهترين دما براي رشد قارچ و توسعه بيماري 22- 15 درجه سانتي‌گراد مي‌باشد. در مازندران قارچ عامل بيماري به طور عمده به صورت ميسليوم‌هاي غير فعال روي گندمهاي خودرو، زمستان گذراني كرده و در اول بهار كنيدي‌ها تشكيل شده و سبب آلودگي مزارع مجاور مي‌شود. علفهاي هرز گرامينه شامل ؛ اژيلوپس،‌ فالاريس و لوليوم مي‌توانند به عنوان ميزبان ثانويه در ايجاد آلودگي نقش داشته باشند . قارچ عامل بيماري مي‌تواند به فرمهاي جنسي و غيرجنسي بر روي اين علفهاي هرز تابستان و زمستان گذراني كرده و بيماري را ايجاد و منتشر كند.

مبارزه

عامل بيماري سفيدك پودري يك قارچ هتروتاليك[1] است و نژادهاي متعددي دارد. بين نژادهايي كه از لحاظ ژنتيكي نامشابه‌اند هيبريداسيون ‌رخ مي‌دهد. در اثر اين فرايند، فاكتورهاي بيماريزايي و نژادهاي فيزيولوژيك جديد به وجود مي‌آيد. براي توليد ارقام مقاوم، شناسايي نژادهاي عامل بيماري به  منظور تعيين فاكتورهاي بيماريزايي و ژنهاي مقاومت موثر درمناطق مختلف كشور ضروري مي‌باشد. در مبارزه شيميايي مي توان از قارچ كش هاي گوگردي و يا از كاراتان استفاده نمود.



[1] هتروتاليك به قارچ هايي مي گويند كه براي توليد مثل جنسي نياز به كمك قارچي با تيپ جنسي متفاوتي دارد.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و پنجم خرداد 1392ساعت 11:45 AM  توسط گروه خرید و نگهداری  | 

مطالب قدیمی‌تر